KURDISH ISSUE FILES /// DR. MEHMET PERİNÇEK : Washington revamps efforts toward Kurdish puppet state

DR. MEHMET PERİNÇEK : Washington revamps efforts toward Kurdish puppet state

Local sources in Syria have been reporting that Washington has again been active over the past month about the “US corridor”. The United States has sped up its efforts on the ground towards the creation of a puppet state in Northeastern Syria, on the military, administrative and economic front.


Sources in Syria reported that as of May 10, 2020, the Pentagon has been transferring its military personnel, munitions and military equipment every single day, from Iraq to the Al-Hasakah region, which is controlled by the PYD/PKK. Convoys of armored vehicles of the US Army regularly send deliveries to the Qazaq air base in Tall-Baydar, which has been inoperational. Along their journey, American convoys are escorted by UAVs. The border crossing between Iraq and Syria takes place through Bara (Iraq) and Al-Hawl (Syria).

According to regional sources, two US Army cargo planes landed at Qasraq air base on May 10 and 11, which brought in armored vehicles, engineering technical equipment and some other heavy weaponry. A portion of these personnel and equipment will be deployed at restructured bases and at the US checkpoints near Qamishli and Darbasiyah. Their main task would be to assist the military and the political forces of the PKK/PYD, with ensuring their security measures on the Syrian-Turkish border.


Sources also point out that specialized teams of oil and gas extraction was brought to Northern Syria alongside the American military personnel. This group is composed not only of US citizens: there are experts from Canada, Saudi Arabia and Kuwait as well.

This team of experts will soon begin their oil and gas exploration activities in the Al-Hasakah region. The areas of interest are the oil fields of Al-Omar, Conoco, Rmelan and Al-Tanak. Almost all of these areas are under PKK/PYD control. The security of the exploration team will be provided by the US Army personnel in the region. After the end of exploration and drilling efforts, the United States is planning to move on to the maximum level of oil extraction.


Regional sources also report that the United States is speeding up its project to establish a PKK/PYD autonomous region in Northern Syria, which directly targets Ankara, Tehran and Moscow. This action is considered as a part of Washington and Tel-Aviv’s plan to establish a “Greater Kurdistan” on Turkish, Syrian, Iraqi and Iranian lands.

Sources that gather the information directly from the field have described another step being taken in the name of this grand plan as follows: On April 25, 2020, secret talks had taken place between Pentagon and PYD leaders and some members of the Kurdish Supreme Committee, in the Ayn-al-Arab (Rojava) region. They also met with the SDF commander Mazloum Abdi (Kobani), a representative from the Kurdish Supreme Committee that functions as the interim government in the region. (As it will be remembered, the US President Donald Trump has thanked Mazloum Kobani on several different occasions.) The commander of the US Central Command (CENTCOM), Kenneth McKenzie, was representing on behalf of the American delegation. Former the Special Presidential Envoy for the Global Coalition to Counter ISIL Brett McGurk, also attended the meeting.


In the meeting, the unification of all the political parties in Ayn-al-Arab (Rojava) Region to form a unified government was also discussed. The Americans proposed the establishment of ministries to maintain the region’s vital necessities as soon as possible to the PKK/PYD/SDG representatives. Furthermore, a decision was made to divide the “Syrian Kurdistan” into several regions for an effective rule of the entire autonomous region. The city of al-Thawra was chosen as the administrative center of the region (or so-called the capital). All the governing bodies were decided to be established there.

With this, the Americans have made sure that the separatist organization’s leaders were to significantly cut down the amount of illegal oil and grain exports to Assad’s government.


Regional sources also point out the growing number of Americans contacts with the international extremist terrorist organizations in Syria. In April 2020, more than 1,000 terrorists from international organizations were sent to the al-Hasakah region from the US-controlled Al-Tanf training camp (located at the intersection of the Iraq-Syria-Jordan border). The vast majority of these terrorists were deployed at the American Ash-Shaddad base in Al-Hasakah.

At the same time, a significant increase in the number of the US and British military personnel in the Al-Hasakah region has been observed. The British have also begun their work again at bases near the Abu Hajar and Malikiyah airfields. The sources note that the US military experts are training the terrorists with tactics such as conducting intelligence-sabotage activities. In these trainings, the use of armor-piercing weapons and transportable anti-aircraft missile systems was noted.

According to the information gathered, some mobilized groups are being established with the terrorists who were sent to al-Hasakah region. These groups are being prepared to carry out destructive activities deep into the areas controlled by the Syrian Army. One of these groups, primarily consisting of Tunisians and Moroccans, is led by a so-called field commander, Abu Ali Al-Jummali, a former officer of the Saddam-era Iraqi Army. Al-Jummali is working on a plan to attack the Syrian Army stationed around Deir ez-Zor.


In addition to all this, it has been recorded that the United States is trying to activate its relations with fighters from the terrorist organization called “Front for the Conquest of the Levant” (formerly known as al-Nusra Front). In the early May of this year, the terrorist groups, led by so-called field commanders of Mohammed Alyonof and Hamed Al Jarh, have received financial support from the United States, in preparation for assassinations and sabotages against Syrian the military personnel in Latakia.

Regional sources have also added that these groups could also be preparing for an attack on Turkish and Russian troops in order to disrupt the cooperation of Moscow and Ankara in Idlib region and to disturb friendly relations between Erdogan and Putin.


The information we shared shows that the United States is willing to begin a new process in terms of military, administration and economy with its puppet state plans: militarily, security for the PKK/PYD will be provided, administratively, institutions for this puppet state will be established, and economically, oil revenues will be used to feed the American Corridor.

The recent activities of the United States in the region also verifies these arguments. Washington has increased its efforts to reconcile the PKK/PYD with the Barzani Regime, conducting a heavy diplomacy of mediatorship. Just a few days ago, US Deputy Special Envoy to the Global Coalition to Defeat ISIS William V. Roebuck announced that the “Caesar Act” against Syria did not include this so-called autonomous region, that the United States would jointly work with this so-called autonomous region and that it will implement some support programs. William Robak had held talks with the PKK/PYD leaders about security and economic issues. Last week, Syrian SDF Commander-in-Chief Mazloum Abdi held a meeting with US Maj. Gen. Eric Hill, who commands the Special Operations Joint Task Force – Operation Inherent Resolve (SOJTF-OIR).

In short, all signs point to renewed efforts toward the creation of a puppet state.


However, the events that took place in Syria since the start of the civil war, and the information in our article that highlights the US relations with extremist terrorist organizations makes it clear that Washington is taking action via two instruments in Syria and in the general region: separatist and extremist terrorist organizations.

The separatist terrorist organizations of PKK/PYD are the main elements of the US’ intended puppet state. While the extremist terrorist organizations play a role in creating the legitimacy for a puppet state, separatist terrorism and American military presence in the region. The PKK/PYD hype comes from defining them as “heroic fighters against Islamic terrorists”. On the other hand, extremist terrorism acts as a disruptive agent upon the Turkish and Syrian nations. In addition to that, it is also turning into a weapon of sabotage against the Astana process, which is the greatest obstacle to the US plans, and serves to foster the deterioration of Turkish-Russian cooperation.

As a matter of fact, when Trump said that ex-presidents Obama and Clinton founded ISIS a few years ago, he was making a similar point. In a similar way, we have witnessed the US-PKK/PYD axis cooperating during Operation Peace Spring. The extremist terrorism which is now being defeated in Syria is being resurrected with this puppet state plan.


All of this tells us that the fight against separatist and extremist terrorism cannot be separated from each other, and that Idlib should be perceived as a united front with the East of the Euphrates River.

In other words, the elimination of one terrorist element is a prerequisite for the collapse of the other. For this reason, Turkey and Russia cannot favor one and oppose the other. Eliminating the cancerous cells in only one part of the body will surely not cure the disease. On the contrary, it will pose a danger of spreading.

The Astana process, which has broken the US initiative in Syria and taken over the course of the region, has once again been verified in light of these new events. Insisting on the Astana process is the only way for the peace, prosperity and the security of the region. Our objective is clear: the elimination of the separatist and extremist terrorist elements which undermine Syrian territorial integrity.

At this point, Turkish interests also coincide with the Syrian interests. The recent statements from PYD/PKK leaders about Damascus not taking them as a belligerent party and declaring them illegal is the simplest way to understand this. The unity of interests naturally fosters joint actions in the elimination of separatist and extremist terrorism.


Another necessity of preventing the new US actions for a “corridor” would be to create a holistic strategy and a chain of alliances against Atlanticist plans. Washington’s strategies in Syria are not independent of their plans in the Eastern Mediterranean Sea, Black Sea, Caucasus Region, Central Asia, etc. Therefore, Ankara should have a grand strategy to stop Atlantic plans in Syria, Libya and the Black Sea, and establish alliances accordingly. The US threat can only be eliminated by such a holistic strategy. Believing that we can fight the United States in Syria while cooperating with it somewhere else will not only cause us to deceive ourselves but will also undermine our fight against the creation of a Kurdish puppet state.


Historian and political scientist (Turkey)

ASYA DOSYASI /// Dr. Cengiz Topel MERMER /// Çin – Hindistan krizinin perde arkası : Küresel gelişmelerden bağımsız değil

Dr. Cengiz Topel MERMER : Çin – Hindistan krizinin perde arkası : Küresel gelişmelerden bağımsız değil

19 Haz 2020


Çin ve Hindistan sınırındaki egemenlik tartışmaları askeri gerilime dönüştü. Onlarca Hint ve Çin askerinin ölmesi ile sonuçlanan kriz sonrası, her iki ülkenin Himalaya Dağları’nın batısındaki Ladakh bölgesine çok sayıda mühimmat ve birlik sevk etmesi kaygıları da arttırdı….

Koronavirüs salgını tüm dünyayı etkisi altına almışken, Çin ve Hindistan arasında büyük bir askeri gerilim yaşanıyor. Dünyanın en kalabalık nüfuslarını barındıran ve nükleer güç olan iki ülkenin sınırlarında yaşanan bu gerilimde onlarca asker hayatını kaybederken, gözler bölgedeki sıcak gelişmelere çevrildi. Peki bu kriz nasıl patlak verdi? İki ülke arasında yaşanan sorunların perde arkasında ne var? Uzmanlar, sınır anlaşmazlığı ve tarihsel rekabetin öne çıktığı gerilimin, ABD’nin Çin’e yönelik başlattığı soğuk savaş sürecinden bağımsız olmadığını düşünüyor.

Çin ve Hindistan sınırındaki egemenlik tartışmaları askeri gerilime dönüştü. Onlarca Hint ve Çin askerinin ölmesi ile sonuçlanan kriz sonrası, her iki ülkenin Himalaya Dağları’nın batısındaki Ladakh bölgesine çok sayıda mühimmat ve birlik sevk etmesi kaygıları da arttırdı.

Peki, Hindistan ve Çin arasındaki krizin perde arkasında ne var? Bu askeri gerilimin kaynağı ne?

Yeni Şafak’a değerlendirmelerde bulunan Güney Asya uzmanı Dr. Cengiz Topel Mermer, "Hindistan ve Çin arasındaki sınır anlaşmazlığı toprak temelinden çıktı, ancak sorunun tarihi bir zemini var. Sorunun temelinde, Çin İmparatorluğu, Rus Çarlığı ve İngiliz Hindistan’ı arasında 19. asırda Himalayalar’da yaşanan rekabet yatar. Bunların yanında yeni krizin ABD’nin Çin’e karşı başlattığı soğuk savaş ile net bir bağı var. 2000’li yılların başından itibaren ABD Çin’e karşı Hindistan’ı denge unsuru olarak görüyor ve her alanda destekliyor. Bu da Çin’ e karşı güvenlik endişesi taşıyan ve 1962 savaşında toprak kaybeden Hindistan’ı cesaretlendiriyor" ifadelerini kullandı.

ABD Hindistan’ı Denge Unsuru Olarak Görüyor

"Bu kriz ABD’nin Çin’e yönelik baskı politikasının bir parçası mı yoksa gelişmelerden bağımsız mı?" sorusuna yanıt veren Topel, "Yeni krizin ABD’nin Çin’e karşı başlattığı soğuk savaş ile net bir bağı var. 2000’li yılların başından itibaren ABD Çin’e karşı Hindistan’ı denge unsuru olarak görüyor ve her alanda destekliyor. Bu da Çin’ e karşı güvenlik endişesi taşıyan ve 1962 savaşında toprak kaybeden Hindistan’ı cesaretlendiriyor. Nitekim son krizin altında; ABD’nin desteği ile hareket eden Hindistan’ın Ladak Bölgesi’nde başlattığı yol. inşa ve alt yapı geliştirme çalışmaları yatıyor" ifadelerini kullandı.

Çin ve Pakistan İlişkisi Hayati Önemde

Çin ve Pakistan arasında güçlenen ilişkilerin bu askeri gerilimden bağımsız olmadığını vurgulayan Topel, şöyle devam etti:

"Çin ve Pakistan’ın ittifak ilişkisi her ikisi için de hayati önem taşıyor. Çin finansmanı ile 2002 yılında geliştirilmeye başlanan Pakistan’ın Belucistan Eyaleti sahilindeki Gwadar Limanı’nın, ÇPEK (Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru) Projesi ile Şincan Uygur Özerk Bölgesi başkenti Kaşgar’a uzanması iki ülkeye de ticari, idari, askeri vs birçok alanda büyük değer katarken Hindistan’ı da aksi yönde dezavantajlı kılıyor. Çin, 1962 savaşında işgal ettiği Ladak bölgesindeki Aksai Chin Çölü’nün yüksek noktalarında gözetleme noktaları inşa ederek, Pakistan-Şincan-Tibet bağlantı yollarını güvence altına alma noktasında taktik saha avantajı kazanmış durumda. Hindistan, Ladak Bölgesi’nde başlattığı yol. inşa ve alt yapı çalışmaları ile Çin ile Pakistan’ın fiziki irtibat kurduğu Karakurum Geçidi’ne ulaşım sağlamayı hedefliyor, Şimdiki krizin temeli de aslında bu. Son krizin başlangıcına yönelik detaylar ortaya çıktıkça; Hindistan’ın 1962 yılında yaşadığı kaybın zafiyetini gidermeye çalıştığı, ancak bunun Çin askerleri tarafından engellendiği anlaşılıyor."

Koronavirüs Süreci Gelişmelerde Etkili Oldu

Bunun yanında küresel gelişmeler de sorun üzerinde oldukça etkili. Pandemi mücadelesinde büyük can kayıpları yaşayan Batı dünyasının, pandeminin çıkışındaki rolü nedeniyle Çin’i baskı altına almaya başladığı bir dönemde çıkan Çin-Hint sınır krizi tesadüfî değil. Pandemi nedeniyle üzerine gelecek baskıyı gören Çin şimdiden önleyici tedbirler almaya çalışıyor. Çin, pandemi ile mücadelenin ilk safhasını başarı ile atlatmış durumdayken Hindistan’ın pandemi sürecinin ilk safhasını halen tamamlayamadığı ve süreci başarılı yürütemediğini de dikkate almak gerekir.

Hindistan Müslümanları Ötekleştirmeye Devam Ediyor

Pandemi sürecine iç ayrışma ve şiddet olaylarıyla giren Hint Yönetimi Müslümanları ötekileştirme politikasına devam ederken fay hatlarını ısıtmayı da sürdürüyor Keşmir’i yarı açık cezaevi halinde tutmaya devam eden Modi İktidarı Babri Mescid’in yerine yapılması planlanan Ram Tapınağı inşa sürecini de başlatmış durumda. Daha da ötesinde Hindistan, pandemi sürecinin yarattığı kırılganlıklara yeni hassasiyetler ekliyor. Modi ve BJP, Hindu milliyetçiliği idealinde yoluna devam ederken toplumsal muhalefeti güçlendirmeye hizmet ettiğinin de farkında görünmüyor.

"Çin Sıranın Tibet’e Geleceğini Düşünüyor"

Çin’in, daha önce iç güvenlik sorunu yaşadığı sorunlu bölgelerdeki Batı ve Hint istihbarat örgütlerinin rolünün farkında olduğunu düşünüyorum. ABD’nin ticaret savaşlarıyla başlattığı soğuk savaşın devam edeceği ve Hindistan’ın bu stratejide kilit rol üstleneceğinin bilincinde olan Çin, sıranın Tibet’e geleceğini de görüyor. Çin, bu bağlamda şimdiden Tibet hattını ve Pakistan bağını güçlendirmeye çalışıyor. Bu kriz sürecinde yaşanan gelişmelerden; Çin’in, Tibet sınırlarının delinmesi ve Tibet ayrılıkçılığının desteklenmesinde rol alması muhtemel bir Hint Sınır Yolu projesine izin vermemeye kararlı olduğunu anlamak mümkün. Hindistan’ın, ABD desteğini arkasına alarak, kendisinin çevrelenmesi stratejisinin alt yapısını hazırlamaya çalıştığını düşünen Çin; Ladak Bölgesi başta olmak üzere, Himalayalar’da taviz vermeyeceğinin mesajını veriyor. Pakistan’daki ekonomik yatırımları da düşünüldüğünde; Çin, bu bağlantıdaki taktik saha avantajlarını zaafa uğratabilecek Hint adımlarına müsaade etmemekte kararlı olduğu görünüyor.

"Çin Hindistan’a Zayıf Noktalarını Hatırlatıyor"

Çin, Batı Sektörü’nde (Ladak Bölgesi) kendisi inisiyatif alarak gelişmeleri yönlendirirken Orta Sektör’de Nepal’i de olaylara dahil ediyor. Çin’in Nepal’i de bu krize dâhil etmesi ve Nepal üzerinden mesajlar vermesi önemli. Zira Çin, Hindistan’ın sorun alanını genişletmenin yanı sıra Hindistan’a askeri alandaki zayıf noktalarını da hatırlatıyor. Büyük bir bölümü tropik bir coğrafyada yaşayan Hint insanının, Himalayalar’ın sert coğrafyasında bırakın askeri hizmet yapmayı yaşaması bile çok zordur. Bu nedenle Hint Ordusu bu coğrafyada Nepal kökenli askerleri (Gurkhalar) ve ayrılıkçılık sorunlarının hala canlı olduğu Kuzeydoğu eyaletlerinden askerleri kullanır. Çin Hindistan’a, bu askerlerin kimlikleri üzerinden bölgenin hassas yapısını hatırlatırken, vekiller üzerinden yeni sorunlar çıkarabileceği mesajı veriyor."

Bölgedeki Krizin Tarihsel Süreci

İki ülkenin yaşadığı sınır sorununun 1962 yılından sonra kronikleştiğini belirten Topel, bölgedeki Çin ve Hindistan arasındaki tarihsel rekabeti şöyle anlattı:

"Batı Himalayalar’da Rus tehdidini kontrol altına alan İngilizler, 1890-1895 yılları arasında yapılan görüşmeler neticesinde Ruslar ile Küçük Pamir dağları üzerinde sınırları tespit etmiştir. Doğu Himalayalar’da bir rakibi olmayan İngiliz İmparatorluğu, ancak I Dünya savaşı öncesinde Çin İmparatorluğu ile masaya oturmuştur. İngiliz Hindistan’ı Dışişleri Bakanı ile Çin temsilcisi arasında, Hindistan’ın kuzeyindeki Simla şehrinde, Temmuz 1914 ayında yapılan görüşmelerde; İngiliz Hindistan’ı ile Çin sınırını belirleyecek esaslar üzerinde oluşan mutabakat Simla anlaşması ile kayıt altına alınsa da, I. Dünya Savaşının yaklaşması nedeniyle Çin Yönetimi tarafından resmi olarak onaylanmamıştır. Anlaşmanın mimarı olan İngiliz Hindistan’ı Dışişleri Bakanı McMahon’un adı ile anılan (McMahon Hattı) Simla Anlaşması İngiltere bölgeden çekilinceye kadar ciddi bir sorun yaşanmadığı için gündeme gelmemiştir. Çin ve Hindistan’ın, 20. asır ilk yarısı sonunda bağımsızlıklarına kavuşunca İngiliz mirası bu sorun ile yüzleşmek zorunda kalmıştır.

1949 yılında kurulan Mao Çin’i, Çin’in tarihi mirasına sahip çıkmış ve McMahon Hattını kabul etmemiştir. İngiliz Hindistan’ının devamı olduğunu savunan Hindistan’ın McMahon Hattını sahiplenmesi ile zamanla kriz ilerlemiş ve savaşa neden olmuştur. Çin’in 08 Eylül 1962’de yaptığı baskın tarzında bir saldırı sonrasında Çin ordusu Hindistan’ın Arunachal Pradesh Eyaleti ve Ladak bölgelerindeki bazı stratejik noktaları işgal etmiştir. Çin, 21 Kasım 1962’de tek taraflı ateşkes ilan ederek savaşa son verirken, Ladak Bölgesi’nde işgal ettiği Aksai Çin Çölü’nü ülkesine katmış, Arunachal Pradesh Eyaleti’nde işgal ettiği alandan ise geri çekilmiştir. Bu savaştan günümüze değin, Himalaya sınırları üzerinde taraflar anlaşamadığı gibi tarihi hak iddiaları nedeniyle sürekli yeni krizler yaşanmıştır. Milenyuma güçlenerek giren iki ülke de güç politikalarına eğilim gösterince son on yılda sorun daha da çetrefilli bir hal almıştır. Çin’in gelişme potansiyelinin küresel hegemonyasını tehdit edeceğini değerlendiren ABD’nin, ÇHC’nin yükselişini dengeleme noktasında, Hindistan’ı kaldıraç olarak görmesi ve cesaretlendirmesi de krize ivme kazandırmıştır."

Kaynak: Yeni Şafak

( Dr. Cengiz Topel MERMER, Röportajı | 19.06.2020 | Hasan HIZ – Yeni Şafak )

ASYA DOSYASI /// Dr. Cengiz Topel MERMER : Çin – Hindistan Sınır Sorunu | RAPORU

Dr. Cengiz Topel MERMER : Çin – Hindistan Sınır Sorunu | RAPORU

15 Haz 2020


Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır. İki kadim kültürün temsilcilerinin 20. asrın son çeyreğinden itibaren küresel arenada yükselişe geçmesiyle birlikte milliyetçilik rüzgârının bu ülkelerin yelkenlerini doldurduğu dikkat çekmiştir….

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır. İki kadim kültürün temsilcilerinin 20. asrın son çeyreğinden itibaren küresel arenada yükselişe geçmesiyle birlikte milliyetçilik rüzgârının bu ülkelerin yelkenlerini doldurduğu dikkat çekmiştir. Bu arada aralarındaki kronik sınır sorunu da milliyetçilik duygularını beslemiştir. Milenyuma güçlenerek giren iki ülke de temkinli dış politikalarını terk ederek güç politikalarına eğilim göstermiş ve bölgesel ölçekten küresel ölçeğe geçmeye yönelik adımlar atmaya başlamıştır. Bu iki ülkenin yükselişinin Asya’nın diğer yükselen güçleriyle birleşmesiyle yarattığı sinerji dikkat çekerken, dünyanın küresel güç mücadelesinin ağırlık merkezi de Asya-Pasifik coğrafyasına kaymaya başlamıştır. Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC)’nin gelişme potansiyelinin küresel hegemonyasını tehdit edeceğini değerlendiren ABD, bu bağlamda yeni bir atılım başlatmıştır. “Pivot Asya” olarak adlandırılan bu strateji, ÇHC’nin yükselişini dengeleme noktasında, Hint-Amerikan işbirliği zemininde hayata geçirilirken, ÇHC‘yi de Pakistan ve Rusya ile denge arayışına itmiştir.

Bu gelişmeler Çin-Hint rekabetini artırıp iki ülkedeki milliyetçi uyanışı hızlandırırken, Çin-Hint rekabeti özellikle son on yılda ivme kazanmıştır. Bu dönemde her iki ülkede milliyetçi liderler güçlenirken sınır sorunu da politik bir kaldıraç olarak kullanılmıştır. 2012 yılında iktidara gelen Çin Devlet Başkanı Xi Jingping, 2013 yılında OBOR (One Belt One Road-Bir Kuşak-Bir Yol) Projesi ile ÇHC’nin küresel arenaya çıkışını ilan etmiştir. ÇHC bu atılımın taşıyıcı kolonlarından biri olan CPEC (China – Pakistan Economic Corridor-Çin Pakistan Ekonomik koridoru-ÇPEK) Projesi kapsamında Pakistan’da yaklaşık 44 milyar dolarlık bir yatırımı hayata geçirmiştir. Gwadar Limanı’nı Şincan Özerk Bölgesi başkenti Kaşgar ile bağlamayı başaran ÇHC, Gwadar Limanı’nda savaş gemisi de konuşlandırmıştır. Bu dönemde ÇHC, Güney Çin Denizi, Sarı Deniz ve Tayvan üzerindeki hak iddialarını da atak bir şekilde hayata geçirirken Xi Jingping, Çin Komünist Partisi (ÇKP)’nin 2017 Eylül’ündeki kongresinde aldırdığı bir kararla Parti Genel Sekreterliği (aynı zamanda Devlet Başkanı) görev süre sınırlamasını kaldırarak adeta krallığını ilan etmiştir. Bundan sonra Xi Jingping liderliğindeki ÇHC, ülke içi güvenlik hassasiyeti yaratan konuların üzerine demir bir yumruk ile gitmiştir. Çin Yönetimi bu kapsamda Şincan ve Hong Kong’taki muhalif hareketleri ezmekten kaçınmamıştır.

Hindistan’da da bu dönemde benzer bir gelişme yaşamıştır. 2014 yılında iktidara gelen Hindu milliyetçisi BJP lideri Narendra Modi ülkenin seküler yapısını törpüleyerek, Hindu milliyetçiliğini dayatan bir politikayı hayat geçirmiştir. Modi Yönetimi dış politikada da atak bir tutum izleyerek Güney ve Güneydoğu Asya ile Hint Okyanusu coğrafyasında ÇHC ağırlığını azaltmak için bir inisiyatif başlatmıştır. Başbakan Modi, bu politikaları hayata geçirirken ciddi bir ABD desteğini arkasına almanın yanı sıra Tayvan, Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Kore ile işbirliği yapmıştır. Mayıs 2019 seçimlerinden başarıyla çıkarak iktidarını sağlamlaştıran Modi, Haziran 2019 ayından itibaren içeride ve dışarıda milliyetçi politikalara hız vermiştir. Keşmir’in özel statüsünü 05 Ağustos 2019 ‘da kaldıran BJP iktidarı, bu eyaleti dış dünyaya kapatarak askerî kordon altına almıştır. ÇHC ile aralarındaki tartışmalı Himalaya sınırlarında yol inşaat projesi başlatan BJP Hükümeti, kuzeydoğu eyaletlerindeki ayrılıkçı hareketlerin üzerine sert bir şekilde gitmenin yanı sıra Müslümanları dışlayan vatandaşlık ve özel hukuk yasalarını hayata geçirmiştir. Başbakan Modi’nin bu uygulamaları ülke içi protestoları artırırken toplumlar arası kutuplaşmayı körüklemiş ve bir şiddet patlamasına neden olmuştur. Hindu milliyetçiliği ekseninde hayata geçirilen politikalar ülkeyi hem içeride hem de dışarıda zora sokmasına rağmen BJP iktidarı geri adım atmamıştır. 2020 yılının Mayıs ayında, bütün dünya korona virüs ile mücadele ederken, BJP iktidarının 2019 sonlarında Himalayalar’da hayata geçirmeye başladığı yol inşa projesinin ÇHC ile yeni bir krize neden olduğu ortaya çıkmıştır.

İki ülkenin sınırda tekrar askerî olarak karşı karşıya geldiği bu dönemde hazırlanan çalışmadaki amaç; Çin- Hint sınır krizini, iki ülke arasında sürüncemeli çatışmaya neden olan alt yapısıyla birlikte inceleyerek, sorunun anlaşılmasına katkı sunmaktır.


a. Himalayalar’da Çin-Hindistan İlişkilerinin Tarihi Zemini

İki kadim kültürün Himalayalar coğrafyasındaki doğrudan ilişkileri, ilk yerel Hint İmparatorluğu olan Maurya İmparatorluğu ile Çin’in Han Hanedanlığı dönemine (M.Ö. 3.YY-M.S. 3.YY) kadar uzanır. Sonrasında bu iki kadim kültürün temsilcileri uzunca bir zaman güç parametrelerinde geride kalmış; bu süreçte işgalci krallıklar-imparatorluklar ile Himalayalar’ın yerel güçler arasında bir rekabet yaşanmıştır. Asya’nın merkezinden doğu ve güney istikametine doğru ilerleyen egemenlik mücadelesinin 19.YY’da netleşerek küresel boyut kazanmasıyla Himalayalar Silsilesi tekrar önem kazanmıştır. Bu dönemin küresel aktörleri olan Rus Çarlığı ile İngiliz İmparatorluğu Afganistan’da tampon bölge oluşturarak durmuş ve Batı Asya ile Himalayalar’da denge siyaseti takip etmiştir. Büyük Oyun (Great Game ) olarak adlandırılan bu stratejide aşılması güç Himalaya Dağları üzerindeki geçitler kritik değer taşırken, taraflar Himalayalar’ı ileri karakollar ile uzaktan kontrol etmeye çalışmıştır. Himalayalar’ın sert ve aşılmaz dağları üzerindeki sınırlar bu süreçte belirsiz kalmış ve önemli bir ihtilafa da neden olmamıştır.

BİYOGRAFİ DOSYASI /// DR. SALİH EROL /// Çanakkale Deniz Savaşlarının Bursalı Bir Kahramanı : Müstecib Onbaşı

DR. SALİH EROL /// Çanakkale Deniz Savaşlarının Bursalı Bir Kahramanı : Müstecib Onbaşı

18 Mart 2019

Çanakkale Deniz Savaşlarının başladığı tarih olan 18 Mart 1915’in üzerinden yüz dört sene geçti.

Şu an üzerinde yaşadığımız vatanı Çanakkale kahramanlarına borçluyuz.

Çanakkale kahramanlığı olmasaydı bu halk kendine bir daha güvenip, Kurtuluş Savaşı başlatır mıydı?

Mustafa Kemal’in Milli Mücadele’nin başına geçip, ülkenin kurtarıcısı ve kurucusu olması Çanakkale’deki şöhretinin bir getirisi idi.

Henüz ulusça çok detaylı bilmiyoruz Çanakkale Savaşlarını..

Geçen sene 16 Mart’ta Ankara Beypazarı’ndan bir misafir kafilemiz gelmişti Bursa’ya. Ben onları Müstecib Onbaşı’nın köyüne götürdüm. Hiç biri daha önce duymamıştı bu unutulmuş Çanakkale kahramanını.

Bırakın Ankaradakileri, Bursa’da ve hatta memleketi Yenişehir’de Müstecib Onbaşı’yı tanıyan kaç kişi çıkar?

Oysa deniz savaşlarının en önemli kahramanlarından Seyyit Onbaşı’ya denk bir vatan evladıdır Müstecib Onbaşı.

Sıradan, kendi halinde yaşayan bir Anadolu köylüsünün devasa kahramanlık öyküsüdür Müstecib Onbaşı’nın ki..

Şimdi bu yazımızda onu biraz tanıtalım!

Nüfus kayıt örneğine göre Bulgaristan’ın Tutrakan Kazasında yaşayan Necip Bey ve Kamile Hanım’ın 1 Temmuz 1891 tarihinde bir oğlu doğmuştur. “Ferhatoğulları” lakabı ile bilinen ailesi dileğine kavuşmuş olmanın sevinciyle yeni doğan bu erkek çocuğa “Müstecib” adını vermiştir. (Aslı“Müstecâb” olan ve dilimize Arapçadan geçmiş olan bu kelime “dileği kabul olunmuş” anlamına geliyor).

Ne var ki, on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinde Balkanlar’da ve bilhassa Bulgaristan’da yaşamakta direnen her Müslüman-Türk ailesi gibi Müstecib’in ailesi de büyük sıkıntılar yaşamıştır. Müslüman-Türk’e tahammül etmeyen Bulgar idaresinin baskıları dayanılmayacak noktaya geldiğinde bir çok aile gibi bu aile de Anadolu’ya hicret ederler. En nihayetinde gelip yerleştikleri yer Bulgaristan macırlarının kurmuş oldukları Bursa-Yenişehir- Orhaniye Köyü’dür.

Her ne kadar Tutrakan’da doğsa çocukluğu, gençliği Bursa – Yenişehir – Orhaniye Köyü’nde geçer Müstecib’in. Askerlik çağına gelene kadar köyünün bağlı bulunduğu Yenişehir Kazasının dışına çıkmamıştır Müstecib.

1914 Yılı sonlarında Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşına sürüklendiğinde Müstecib, kendi köyünde ziraatle uğraşan yirmi üç yaşında, yeni evlenmiş bir çiftçi olarak yaşamakta idi. Ancak ilan edilmiş olan cihad ve genel seferberlik binlerce Anadolu genci gibi onu da evinden-köyünden kaldırıp cephelere attı. Sıradan bir nefer olarak orduya alınan Müstecib’in payına Çanakkale düşmüştü.

Tarihin kaydettiği en büyük deniz savaşlarından birisi olan Çanakkale Deniz Muharebeleri 1915 yılının ilkbaharı ile birlikte başladığında Müstecib adlı henüz “isimsiz nefer” Çanakkale’de vatani görevine yeni başlamış ve topçu birliğine verilmişti. 9. Tümenin 9. Alayında bulunan Yüzbaşı Rıza Bey’in kumandasındaki top bataryasında kendisine görev verilmiştir.

Başlattıkları büyük deniz harekâtından büyük hayal kırıklığı yaşayan ve o meşhur soğukkanlılıklarını kaybeden İngilizler, diğer müttefikleri ile birlikte karaya asker çıkarttı ve Nisan 1915’ten itibaren dünyanın en kanlı çatışması olan Çanakkale Savaşını başlattı. Yaklaşık bir yıl, Gelibolu gibi küçücük bir alanda süren bu savaşlar onlar için “destansı bir yenilgi” ; bizim için de “mukaddes bir zafer” ile sonuçlanacaktır

Deniz ve kara muharebelerinden istedikleri neticeyi alamayan İtilaf güçleri, bu kez denizaltılarla boğazı geçmeye çalıştılar. Nitekim İngiliz denizaltıları 1915 yılı içerisinde birkaç kez boğazı geçmiş ve hatta İstanbul yakınlarına kadar gelerek Marmara’daki donanmamıza ve kıyı şehirlerimize hasar vermişlerdi.

Fransız Donanması da İngilizlerden geri kalmamak adına denizaltıları ile boğazı geçmeye karar verdi. Bu kararın ilk uygulaması olarak “Turquoise” adı verilen görkemli bir deniz altı ile Ekim 1915’te boğazın önlerine geldiler. Bu Fransızlar için ilk heyecan verici boğazı geçme deneyimi olacaktı.

30 Ekim 1915’i 31 Ekim’e bağlayan gece sabaha karşı Fransız Denizaltısı Turquoise Boğazı derinden geçmeye başladığında Müstecib, dört top bataryasından çalışır vaziyetteki tek bataryada nöbet tutmakta idi.

O sabah kaba kuşlukta (bu tabir aynen kendisinindir) aldığı emre göre ufku dürbünle tararken denizin üzerinde ördeğe benzer bir cismin hareket ettiğini ve gittikçe büyüyerek yaklaştığını gördü. Soba borusuna da benzeyen bu cismin ucunda denizaltı periskopu bulunduğunu fark etti. Bu pek mühim bir vaziyetti. Durumu derhal asteğmene bildirmek lazımdı. Fakat asteğmenin bulunduğu yer uzaktı. Cevap gelinceye kadar yirmi dakika geçebilirdi. Bu zaman zarfında da denizaltı çoktan kaybolup giderdi. Onbaşı derhal kararını verdi. Kendi kendine hareket edecekti!

Hemen topun namlusunu düşman periskobuna doğru çevirdi. Nişangahı 110 metreye tanzim etti ve tetiği çekti.

Bu isabetli atışlar denizaltının hem esas, hem de yedek periskopunu parça parça etmiş, Turquoise suyun yüzüne çıkarak teslim bayrağını çekmeye mecbur kalmıştı. Denizaltının yirmi sekiz mürettebatı ve komutanı esir alınarak denizaltı sahile çekildi.

İşte bu büyük olay hemen en üst düzeydeki komutan olan Limon Von Sanders’e ve Genelkurmay başkanı Enver Paşa’ya bildirildi. İsimsiz bir nefer olan Müstecib, büyük bir kahramana dönüştü. Dönemin en önemli yayın organı olan Harb Mecmuası ile Servet-i Fünun Dergisi olayı fotoğraflı haber olarak bütün dünyaya ilan ettiler.

Olayın kahramanı olan Müstecib’e Enver ve Sanders Paşaların hazır bulunduğu askeri törende onbaşılık rütbesi ve değerli hediyeler verildi. Bizzat Enver Paşa, bu yiğit Anadolu köylüsünün koluna altın bir saat taktı. Müstecib Onbaşının komutanı olan Yüzbaşı Rıza Bey’e ise rütbesi verildi.

Turquoise” adındaki bu büyük Fransız denizaltısına da “Müstecib Onbaşı” adı verildi. Yaralı denizaltı esir müretebattı ile birlikte derhal İstanbul’a götürülerek Haliç Tersanesi’ne çekildi. Osmanlı ordusunun şanlı bir zaferi olarak sunulan bu denizaltının İstanbul halkının ziyaretine açıldığını arşiv belgelerinden ve dönemin gazete ilanlarından anlıyoruz..

Çanakkale kahramanı Müstecib Onbaşı, bir süre daha Çanakkale Cephesinde görev yaptıktan sonra 1916’dan itibaren cephenin kapanmaya başlaması üzerine diğer cephelere kaydırıldı.

Bütün çabalara, kahramanlıklara rağmen I. Dünya savaşında mağlup olmamız sonucunda Osmanlı ordusu terhis edilince Gazi Müstecib Onbaşı da bir süreliğine köyüne döndü. Ancak son anayurt olan Anadolu’nun işgal edilmesi üzerine o da birçok kişi gibi Kuva-yı milliye saflarına katıldı.

Arpaçay’da Karabekir komutasında Ermenilere karşı; akabinde Maraş dolaylarında Fransızlara karşı çarpışırken acı bir haber ile sarsıldı: Bursa-Yenişehir’deki köyü Orhaniye 1920 yılı sonlarında Yunan işgaline uğramıştı.

İstiklal Savaşının kazanılması, Yunan işgalcilerinin 1922 Eylül’ünde Bursa’dan ve Batı Anadolu’nun diğer kıyılarından çekilmesi üzerine Müstecib Onbaşı hem bir Çanakkale; hem de bir İstiklal Savaşı gazisi olarak harap vaziyetteki köyüne yerleşti.

Hayata gözlerini yumduğu 10 Mayıs 1959 yılına kadar Orhaniye Köyünde mütevazı bir çiftçi olarak yaşadı. Onu yakından tanımış olan komşu köylüsü Osmaniyeli 1916 doğumlu Hüseyin Kaplan’ın hatıralarında naklettiği kimi olaylar bu türden insanların gerçekten ne kadar mütevazı ve ne kadar gerçek kahraman olduklarını gözler önüne seriyor.

Örneğin, Cumhuriyetin ilk yıllarında Ziraat Bankası’nın kendisine faizsiz ve uzun vadeli kredi teklifini Müstecib Onbaşı: “Ben fakirim, ihtiyacım var ama yeni kurulan devletimizin daha çok ihtiyacı var” diyerek kabul etmemiştir. Bir tanıdığının ifadesine göre hayatının sonuna kadar kimseden dilenmeden, kahramanlık öykülerini ulu orta anlatmadan yaşamıştır.

1934’ten sonra “Kılıçaslan” soyadını alan Müstecib Onbaşı, 1959’da vefat ettiğinde köyüne gömülmüştür. Günümüzde bu köyde bir mezarı ve adı verilmiş bir ilkokulu saymazsak, memleket sathında unutulmaya terk edilmiş gerçek bir kahramandır.

Yazımızı Müstecib Onbaşı’nın henüz hayatta olduğu yıllarda onu anlatan iki alıntıyla noktalayalım.

Bunlardan biri (Hikmet Bandırmalıoğlu’nun yazısı) Müstecib Onbaşı’yı yakinen tanıyan birinin kaleminden çıkmıştır.


Turkuvaz o zamana göre büyükçe bir denizaltıydı. Çanakkale’nin muhtelif yerlerinde top mermileri patlarken Ekim’in 30 ncu günü boğaza girdi. Boğaz sularının altından ağır ağır ilerliyordu. Boğazın en dar noktasına geldi. Burası Kilitbahir idi. Sahiden Çanakkale şehrinin karşısında olan bu yer denizin kilidi idi. Boğaz burada en dar noktayı teşkil ediyordu.

Fakat Turkuvaz buradan da geçerek artık Marmara’ya açılan son boğaz sularına girdi.

Yavaş yavaş periskopunu dışarıya çıkardı. Sahil bataryalarımız yeni bir av gördüklerinden hemen ateşe başladılar.

Fakat düşman denizaltısı periskopunu içeriye çekerek sulara daldı ve yine ilerlemeye başladı. Lakin yediği topların korkusuyla Turkuvaz şaşırmış gitmişti. Şimdi suvarisi ne önündeki haritaya bakabiliyor, zaten baksa da ne de yapacağı hareketi kestiriyordu.

Koca denizaltı Gelibolu yarımadasının sığ mahallerine doğru yol almaya başlamıştı. Denizde bir karaltının ilerlediğini gören sahil bataryalarındaki Mehmetçikler :

– Av geliyor ha… diyerek seviniyorlardı. Topunun başında nişan vaziyetinde duran Müstecip Onbaşı :

– Yaklaş! Yaklaş!.. Şimdi sana gösteririz diye sabırsızlıkla denizaltının yaklaşmasını bekliyordu.

Birdenbire denizaltıdakiler gemilerinin çatırdağını duydular ve az sonra denizaltı

– Zınk ! etti ve durdu. Çünkü karaya oturmuştu.

Biraz hareket edeyim derken; Müstecip Onbaşı öyle nişanlayış nişanladı ki:

– Ateş!

Kumandası verilip de mermi topun namlusundan fırladığı zaman doğru denizaltının üstüne gitti ve onu bir daha kendine ne ileri, ne de geri hareket edemeyecek bir surette yaraladı.

Artık Turkuvaz bir iş yapamayacak hale gelmişti.

Yaşa şanlı Müstecip Onbaşı! Daha ilk merminle ne müthiş bir Türk nişancısı olduğunu ispat ettin.

Müstecip Onbaşı’nın attığı ilk mermi kaptan kulesini delip geçmişti. Artık Fransız neferleri için teslim olmaktan başka yapacak iş kalmamıştı.

Hemen düşmana göz açtırmayan muhriplerimiz denizaltının yanına koştular ve tam 28 Fransız neferi esir alındı. Denizaltı da az sonra oturduğu kayalıklardan kurtarılarak yüzdürüldü.

İki gün sonra bu esir denizaltı İstanbul’a getiriliyordu.

Haliç’e getirilen Turkuvaz’a merasimle Türk bayrağı çekildi. Ve ilk mermiyi isabet ettiren nişancı neferinin ismiyle “Müstecip Onbaşı” adını aldı.

Bu denizaltı Fransızların mütareke zamanında İstanbul’a gelmelerine kadar Haliç’te yattı. Fransızlar İstanbul’dan kaçarken sanki mağlubiyetlerinin hatıralarını unutturacakmış gibi Müstecip Onbaşı denizaltısını da alarak Fransa’ya götürdüler.

Ey büyük Türk çocuğu!..

Müstecip Onbaşı’nın ne kadar nişancı olduğunu öğrendin. Bunu bütün düşmanlar da bilirler. Bilmeyenler de öğrenmelidirler ki Türk yurduna izinsiz yanaşacak herhangi bir geminin, hatta en küçük bir yelkenlinin nasibi bir mermi yiyerek denizin dibini boylamaktır.

(Yaşayan Türk Kahramanları Dergisi, Sayı: 12, Tarih: 8 Nisan 1955).


“Turquoise” (Turkuaz) Fransız denizaltısını bir tek 7,50 lik topla beş dakika içinde yaralayıp teslime mecbur eden fedakar ve vefakar Müstecip Onbaşı bugün sağdır ve Bursa’ya bağlı Yenişehir kazasının Orhaniye köyünde oturmaktadır. Düşman denizaltısını nasıl batırdığını Onbaşının kendi ağzından dinleyen sayın okuyucularımızdan Bay Hikmet Bandırmalıoğlu, buna göre kaleme aldığı aşağıdaki yazıyı mecmuamıza göndermiştir. Memnuniyetle neşrediyoruz:

Çanakkale’de kanlı kara muharebeleri devam ederken, deniz muharebeleri de İngiliz ve Fransız denizaltılarının devamlı faaliyetiyle Marmara’ya ve hatta İstanbul’a kadar el atmış bulunuyordu. Bu denizaltılar, karşılarına çıkan bütün Türk vapurlarını, yelkenlilerini, motorlarını batırıyorlar; ikmal işlemlerimizi sekteye uğratıyorlar ve takviye kuvvetleri almamıza mani olmaya çalışıyorlardı. Bunların bir kısmında da muvaffak oluyorlardı. Fakat eninde sonunda yine kahraman topçu erlerimizin isabetli atışları karşısında teslim bayrağını çekiyorlar veya savuşup kaçıyorlardı.

Fransızların “Turquoise” isimli denizaltısı da “Akbaş” mıntıkasında dolaşarak nakliye gemilerimizi torpillemeye uğraşıyordu. Bu denizaltıya ve muhtemel arkadaşlarına karşı o civarda 4 topluk bir bataryamız memur edilmişti. Bu batarya 9 uncu Tümenin 9 uncu alayına merbut idi ve Yüzbaşı Rıza Bey’in kumandasında bulunuyordu. Topların her birinin çapı 7,50 idi ve bir tanesi bir asteğmenin emrinde olarak tam Akbaş mevkiinde sahile mevzilendirilmişti. Diğer üç top ise daha gerilerde, arızalı arazi arasında münasip yerlere yerleştirilmişti.

Bu tek top, sahilde mevzi alıp diğer üç topa gözcülük eder vaziyetteydi.

Dört tane kadar numara erleri de hep yaşlı kimseler olmasına rağmen nişancısı olan Müstecip Onbaşı ise delikanlılık çağında cıva gibi bir gençti.

Onbaşı, o sabah kaba kuşlukta (bu tabir aynen kendisinindir) aldığı emre göre ufku dürbünle tararken denizin üzerinde ördeğe benzer bir cismin hareket ettiğini ve gittikçe büyüyerek yaklaştığını gördü. Soba borusuna da benzeyen bu cismin ucunda denizaltı periskopu bulunduğunu fark etti. Bu pek mühim bir vaziyetti. Durumu derhal asteğmene bildirmek lazımdı. Fakat asteğmenin bulunduğu yer uzaktı. Cevap gelinceye kadar 20 dakika geçebilirdi. Bu zaman zarfında da denizaltı çoktan kaybolup giderdi.

Onbaşı derhal kararını verdi. Kendi kendine hareket edecekti! Hemen topun namlusunu düşman periskobuna doğru çevirdi. Nişangahı 110 metreye tanzim etti ve tetiği çekti.

Bu isabetli atışlar denizaltının hem esas, hem de yedek periskopunu parça parça etmiş, Turquoise suyun yüzüne çıkarak teslim bayrağını çekmeye mecbur kalmıştı!..

Denizaltı sahile yanaşırken, Müstecip Onbaşı, ne olur ne olmaz diye herhangi bir düşman hilesine karşı eli topunun tetiğinde bekledi.

Bu arada Liman Von Sanders’e haber gitti. Paşa bizzat Akbaş sahillerine gelerek gemiyi ve 28 mürettabatını esir aldı. Müstecip Onbaşı’ya birkaç altın verdi ve çavuşluğa terfi ettirdi. Yüzbaşı Rıza binbaşılığa, asteğmen Sami teğmenliğe yükseltildi.

Müstecip Onbaşı daha sonra, Maraş’ta Fransızlara karşı, Arpaçay’da Ruslara ve Yenişehir’de de Yunanlılara karşı kahramanca çarpıştı. Mükafattan almış olduğu birkaç altınla da sulh olunca ufak bir ev edindi.

(Hikmet Bandırmalıoğlu,”Turquoise Denizaltısı Nasıl Teslim Alındı?”, Hayat Mecmuası, No:93, Tarih: 18 Temmuz 1958)

TARİH /// DR. SALİH EROL : Bursa’nın işgali sırasında Mustafa Kemal’in bir telgrafı

DR. SALİH EROL : Bursa’nın işgali sırasında Mustafa Kemal’in bir telgrafı

22 Mart 2020 Pazar

Bu yazımızda çok değerli bir arşiv belgesini yayımlıyoruz. Yenişehirli Ethem Paşa’yı çalışırken kullandığımız Eskişehir İstiklal Mahkemesi evrakının arasından çıktı bu belge. Belgenin Ethem Paşa’da bulunması ve mahkemeye onun tarafından sunulmasının sebeb-i hikmeti, Paşa’nın o tarihlerde geçici bir süre Yenişehir Kaymakamlığı görevini yapmasıdır. Dolayısıyla belgenin birinci muhatabı olarak onu saklamış ve yeri geldiğinde de kendisini savunmak amacıyla mahkeme başkanlığına sunmuştur.

Günümüzden yüz yıl öncesine ait olan belgenin tam tarihi 10 Temmuz 1920. Bu tarih, Bursa’nın işgalinden sadece iki gün sonra demektir. Büyük Millet Meclisi ve Hükümeti’nin reisi olarak Mustafa Kemal, işgalin ertesi gününün (9 Temmuz 1920 Cuma) akşamında alelacele Bozüyük’e gelerek cephenin durumunu yerinde inceledi.

1920 yılının Temmuz ayı bilhassa Bursa için çok büyük bir felaketin başlangıcı oldu. Çünkü o tarihlerde Yunan birlikleri Bursa’nın kapılarına dayanmış ve bu mukaddes beldeyi işgal etmişlerdir.

Ankara’da TBMM’nin ve hükümetinin başında bulunan Mustafa Kemal Paşa, yanındaki heyetle beraber büyük bir heyecanla Bozüyük’e kadar gelmiş ve gelişmeleri sıcağı sıcağına takip etmekte, civar yerlerin ahalisine, yetkililerine çektiği telgraflarla işgaller karşısında durmaları için moral aşılamaya çalışmaktadır.

Bilhassa yerel resmi yetkililere vatansever duruş göstermeleri; halka iyi örnek olmaları hususunda uyarmaktadır. Aksi davranış gösterenlerin sert bir biçimde cezalandırılacağını haber vermektedir (Nitekim daha sonraları yaşanan gelişmeler karşısında sergilediği tavırla bu uyarıları kulak ardı edecek olan Yenişehirli Ethem Paşa, Eskişehir İstiklal Mahkemesi’nde cezalandırılacaktır).

Milli Mücadele’nin bu hararetli zamanlarında durumu kritik olan yerlerden biri de Yenişehir’dir. Çünkü Yunan birlikleri Yenişehir’in sadece altmış kilometre kadar uzağında bulunuyorlardı ve bu durumda işgal tehlikesi altında bulunan yerlerden biridir Yenişehir.

İşte, böyle bir durumda Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal imzasıyla Yenişehir Kaymakamlığı’na bir telgraf gönderilmiştir. Telgraf, Bozüyük’ten çekilmiştir. Mustafa Kemal’in bu telgraftaki iyimser ifadelerine bakıldığında, Bursa’nın düştüğünden henüz haberinin olmadığı ya da haberi olsa bile bu kötü durumun halkın cesaretini kırmasını istemediği için elîm işgal hadisesinden bahsetmediği anlaşılmaktadır.


Telgrafında genel durumun memnuniyet verici olduğunu; artık Yunanlılar için yenilgi ve geri çekilme zamanı olduğunu belirtmektedir. Oysa yaşanan gelişmeler, bir süre daha, bunun aksini ispatlamıştır. Yunan işgal kuvvetleri Bursa’yı işgal ettikleri gibi 1920 yılı sonbaharında içlerinde Yenişehir ve İnegöl’ün de bulunduğu birçok yeri daha işgal edecek ve Doğu’ya doğru ilerleyişlerini sürdüreceklerdir.

Genel süreci bir kenara bırakıp, Yenişehir’in Milli Mücadele Tarihi’nde son derece kıymetli bir yeri olan telgraf metnine özel olarak odaklandığımızda dikkat çekici olarak şu hususları belirtebiliriz:

Mustafa Kemal Paşa, Yenişehir halkından vatansever duygularla gelecekten umutlu olmalarını isterken, her şeye rağmen azimli, metin ve sakin olmalarını istemektedir. Bu duygularla Kuva-yı Milliye’nin askeri tedbirlerine destek olmalarını en başta Yenişehir’in yetkili makamlarından ve ardından halktan beklemektedir. Halkın paniğe, endişeye kapılıp memleketinden göç etmemesini; yerinde sabırla kalmalarını öğütlemektedir. Ancak bu emirler, tavsiyeler doğrultusunda hareket edilirse Müslümanlığın – Osmanlılığın şan ve şerefinin korunacağının altını çizmektedir.

TBMM’nin ve reisi Mustafa Kemal’in Osmanlı padişahıyla bütün restleşmelerine; padişah ve İstanbul Hükümeti tarafından açıkça hedef tahtasına konulmasına rağmen “Osmanlılığın Şanı”ndan övgüyle bahsetmesi halkı etkilemeye yönelik dikkat çekici bir detaydır.

Okuyucularımızı belgenin asıl suretinin fotokopisinden yaptığımız çeviriyle ve bu çevirinin sadeleştirdiğimiz haliyle baş başa bırakmadan önce şu hususun altını çizmek isterim:

Kurtuluş Savaşımızın lideri; TBMM’nin başkanı ve Cumhuriyetimizin kurucusu olan Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ün bu telgrafı Yenişehir ve Bursa tarihinde şanlı bir sayfadır. Yaşanan bütün işgal hadiselerinin karşısında kurtuluş ümidini bir kale gibi sağlam tutan; işgalin tehlikeli bölgesinin yanı başına kadar gelerek halka umut aşılayan gerçek bir liderdir Mustafa Kemal.


Bence, kurumsal anlamda telgrafın muhatabı olan Yenişehir Kaymakamlığı bunun orjinalini ve çeviri yazısını çerçeveletip hükümet konağına asmalı ve kaymakamlığın internet sayfasına almalıdır.

Tabi ismimizi ve yazımızı dipnot olarak belirtmek kaydıyla.

  • Salih EROL


Yenişehir Kaymakamlığına

9 Temmuz akşamı cepheye muvasalat ile vaziyeti tedkik ettim. Ahvâl-i umumiye şayân-ı memnuniyettir. Yunanlılar için ric‘at, mağlubiyet zamanı hulul etmiş olup inâyet-i Hakk’la an-karîb asâr-ı fiiliyesi görülmeğe başlayacaktır. Bu andan itibaren bütün halkın âtiden mutma‘in olarak azim ve metânet ve sükûnetle ittihaz olunan tedâbir-i askeriyeye muavenet ve müzâheret eylemesinin ve me’murîn-i hükümetin bu hususta halka nümûne-i imtisâl olmalarının te’minine ve bundan sonra Osmanlılığın, Müslümanlığın şân ve şerefini nakise-dâr edecek lüzumsuz telaşın ve tereddüdü ve muhâceret gibi ahvâlin pek şedîd muamelâtı intac eyleyeceğinin ehemmiyetle nazar-ı dikkate alınmasını tebliğ ederim.

10 Temmuz 1336 (1920)
Büyük Millet Meclisi Reisi
Mustafa Kemal

TELGRAFNÂME (Sadeleştirilmiş Çeviri)

Yenişehir Kaymakamlığına,

9 Temmuz 1920 Cuma gününün akşamı cepheye ulaşarak durumu inceledim. Genel durum, memnuniyet vericidir. Yunan askerleri için geri çekilme ve yenilgi zamanı gelmiştir. Allah’ın izniyle en kısa zamanda düşmanın yenilgisi ve geri çekilmesi görülecektir. Bu andan itibaren halkımızın gelecekten yana umutlu olarak, azim, metânet ve sükûnet içinde hazırlanan askeri tedbirlerimize yardımcı olmaları ve ordumuzla dayanışma ruhu içinde olmaları beklenmektedir. Bu bağlamda resmi görevlilerin, idarecilerin halka örnek olmaları temin edilmelidir. Bundan sonra Osmanlılığın – Müslümanlığın şan ve şerefini zedeleyecek gereksiz telaş, tereddüt ve halkın yerlerinden göç etmesi gibi durumların yaşanması halinde sert cezalar uygulanacağını önemle dikkatinize sunarım.

10 Temmuz 1920
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
Mustafa Kemal

SAVAŞLAR DOSYASI /// DR. MEHMET PERİNÇEK : Dünya savaşı mı geliyor ???

DR. MEHMET PERİNÇEK : Dünya savaşı mı geliyor ???

Dr. Mehmet Perinçek Independent Türkçe için yazdı

“Koronavirüs sonrası bizi nasıl bir dünya bekliyor?” sorusunun cevabı günümüzde en fazla tartışılan konuların başında geliyor.

Liberal-küreselleşmeci sistemin sonu

Liberal-küreselleşmeci sistemin tam anlamıyla çöktüğü konusunda hemen herkes hemfikir.

Bu tespiti sadece bu sisteme karşı olup yıkmak isteyenler değil, kapitalist-emperyalist sistemi kurtarıp devlet müdahalesiyle restore etmek isteyenler de yapıyor:

Ekonomide “bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” devri bitti.

Koronavirüs pandemisiyle mücadelede, devletin ekonomi üzerinde etkisinin olduğu ülkeler başarı sağlarken, liberalizmin tam egemenliği altındaki ülkeler, merkezi müdahaleye muhtaç duruma düştü.

Bir taraftan Trump, attığı tweetlerle Ford’u uyarmak zorunda kalırken, piyasa koşullarında üç kuruşluk maskelerin fiyatlarının birkaç değil, birkaç yüz katı artması halkı zor durumda bıraktı. Kamucu ekonomik sistem kendini dayattı.

Sınırların olmadığı dünya “ideali” sona erdi.

Koronavirüs salgınıyla birlikte devletler arasındaki sınırlar, tekrar kalın çizgilerle çizilmeye başlandı. AB’de Schengen sisteminin sonuna gelinebilineceğini Fransız Cumhurbaşkanı Macron dahi dile getirdi.

Önümüzdeki süreçte ulus devletlerin yükselişe geçeceğini Batılı merkezler dahi açık bir şekilde ifade ediyorlar. Bu sınırlar, diğer taraftan gümrük duvarlarının da yeniden çekilmesi anlamını taşıyor.

Milli üretim ekonomisi ve kendi kendine yeten bir ülke olmak her şeyden çok daha değerli hale geldi. Asalak ekonomiye son vermek için, milli üreticinin desteklenmesi ve korunması yaşamsal bir görev oldu.

Neoliberalizm ve sınırsız özgürlük toplumsal hayatta da iflas etti.

Pandemiyle mücadelede disiplinli toplumlar başarı kazanırken, “açık toplum” fikri hezimete uğradı. Bununla birlikte güçlü, düzenleyici ve koruyucu devlet, en yakıcı biçimde hissedilir duruma geldi.

Toplumsal hayatta her koyunun kendi bacağından asıldığı sistemler de büyük çöküş yaşadı. Toplumsal dayanışmanın değeri bir kez daha gözler önüne serildi.

Yaşanan salgının bireycilikle atlatılamayacağı, herkes kurtulmadan bireyin de kurtulamayacağı görüldü.

Kısacası bu noktalarda bir tartışma yok. Ancak niyetler ve çözümler farklı: Çökmekte olanı bazı takviyelerle yaşatmak mı, yoksa yenisini kurmak mı?

Krizin sebebi sistem, koronavirüs değil

Bu noktada ayrıca altını çizmek gerekir ki, sistemin yaşadığı kriz, koronavirüs salgınından kaynaklanmıyor.

Küresel mafya-tarikat ilişkilerinin belirleyici olduğu, üretimden kopmuş, ranta ve üç kağıt ekonomisine dayanan, silah ve uyuşturucu parasıyla dönen sistem, zaten kronik bir krizin içindeydi.

Salgın, çelişkileri çıplak bir şekilde gözler önüne serdi, bu süreci hızlandırdı ve derinleştirdi. Korona olmasa, morona yine dünyayı bu krizle karşı karşıya bırakacaktı.

Bilim, aydınlanma, hümanizm ve yapay zeka

Bütün bunlarla birlikte hümanizm, bilim ve aydınlanma, koronavirüs sonrası dünyanın yükselen gerçek değerleri olacak.

Tabii buna bir de yapay zekayı eklemek gerekiyor. Salgın olmasaydı da yapay zekanın dünyanın geleceğinde zaten büyük rol oynayacağı açıktı.

Ancak karantina uygulaması, insanların toplu halde aynı yerde bulunmaması gereği, devamlı surette fiziksel mesafenin korunması zorunluluğu, üretimin ve günlük hayatın en az kayıp ve riskle devam etmesini sağlamak bakımından yapay zekayı birkaç kat daha önemli kıldı.

Olası savaşın tarafları

Koronavirüs sonrası dünya üzerine yaşanan başka bir tartışma var ki, yazımızda esas o konuyu ele almak istiyoruz:

İçinden geçtiğimiz bu krizin bir dünya savaşına dönüşme riski var mı, insanlığı bir nükleer savaş bekliyor mu?

Bu sorunun cevabını tartışabilmek için ilk önce savaşın olası taraflarını ve aralarındaki güç dengelerini incelemek gerekiyor.

Taraflar konusunda fazla seçenek yok. Bir yanda ABD’nin, karşısında da ayrı ayrı veya birlikte Rusya ve Çin’in olması dışında başka bir ihtimal gözükmüyor.

Savaş simülasyonlarının sonuçları

Güç dengeleri konusunda bir veri sunması açısından son yıllarda yapılan savaş simülasyonlarına bakabiliriz.

Resmî ve yarı resmî Atlantik merkezleri, bu tür simülasyonlara çok sık başvuruyorlar. Özellikle de ABD, silahlı güçlerini Rusya ve Çin’le karşılaştırıyor.

Basına da yansıdığı üzere çıkan sonuçlar, ABD açısından umut verici değil. Hele Çin ve Rusya yan yana oldu mu bu simülasyonlara göre ABD’nin kazanma şansı yok denecek durumda.

Üstelik bu tür simülasyonlarda özellikle askerî güçler karşılaştırılıyor, doğu ülkeleri açısından bir avantaj olan vatanseverlik, insan faktörü vs. hesaba katılmıyor.

Savaş sadece silahla da kazanılmıyor ama ABD o alanda da kendi hesaplarına göre kaybediyor.

Çin’le Rusya’yı ayırma stratejisi tutmadı

ABD, karşısında Çin ve Rusya’nın birleşmesi durumunda bir savaşı kazanamayacağını biliyor.

Trump’ın Rusya’yı Çin’den koparma ve Pekin’i yalnızlaştırma stratejisi boşuna değildi. Ama o da işlemedi. Hatta Moskova ve Pekin, son dönemde çok daha yakınlaştı.

Rus-Çin ilişkileri siyasi, ekonomik, askerî anlamda altın çağını yaşıyor diyebiliriz. Koronavirüs salgınıyla mücadele de bu işbirliğini pekiştirdi.

Dolayısıyla Çin ve Rusya’yı birbirinden ayırmadan ABD’nin bir savaş çılgınlığına girişmesini çok da bekleyemeyiz.

Soğuk Savaş döneminde ABD için bu anlamda elverişli şartlar vardı. Atlantik cephesi, 1949 Çin Devrimi’yle ciddi bir korkuya kapılmıştı.

SSCB ve Çin’in ittifak içinde olduğu bir dünya, Batı kampı adına kabusa dönebilirdi. Hatta bu tehdidin adını da hemen koymuşlardı: Kızıl-sarı tehlike.

Ancak Moskova-Pekin ayrışması (ideolojik tartışmalar, SSCB’nin emperyalist bir karakter kazanması, Sovyet sisteminin sosyalizmden koparak çürümesi vs. bir kenara), Soğuk Savaş’tan ABD’nin galip çıkmasının en önemli nedenlerinden biriydi.

ÇinRusya ilişkilerinde rekabetin mi, yoksa işbirliğinin mi hâkim olduğu, dünyadaki güç dengeleri açısından belirleyici.

Bugün işbirliği esas ve bu da terazinin Avrasya tarafında önemli bir ağırlık yaratıyor.

Bu ağırlığı, yalnız askerî olarak da görmemek lazım. Dünya ekonomisinin Pasifik’e kaymasını, Çin’in yakaladığı büyüme hızını da hesaba katmak gerekiyor.

Atlantik kampındaki çözülme

Ayrıca güç dengelerindeki durum, sadece bundan da ibaret değil. Batı kampının kendi içinde de bir çözülme yaşanıyor.

Avrupa, ABD’nin dümen suyundan çıkıyor. Oysa Soğuk Savaş döneminde hem Rusya ve Çin birbirinden ayrıydı hem de Avrupa ABD’nin güdümündeydi, en azından “komünist tehdide” karşı birleşmişlerdi.

Şimdi ise Avrupa, ayrı bir kutup olma yolunda. NATO, kendi içindeki bütünlüğünü kaybetmiş, ortak tehdit algısı zayıflamış durumda, tabiri caizse NATO’da herkes ayrı telden çalıyor.

Kimi için müttefik olan, diğeri için tehdit haline gelmiş. “NATO’nun 70’nci yılı: Beyin ölümü gerçekleşti, fişi de çekilecek mi?” başlıklı yazımızda bu konunun ayrıntıları üzerinde durmuştuk.

Salgınla Batı’da derinleşen çelişkiler

Diğer taraftan koronavirüs salgını, Batı kampı içindeki krizi daha da derinleştirdi. Hatta ciddi kopuşların yaşanması söz konusu.

AB yapısında önemli sorunların baş göstereceği kesin. Parçalanma ihtimali bile konuşuluyor.

İtalya’da şimdiden AB’den ayrılma meselesi gündeme geldi. Ülkede nefret edilen ülkeler sıralamasında Almanya birinci sırada.

Bununla birlikte Batı dayanışmasının tam bir masal olduğu ortaya çıktı. Ötesinde dünya kamuoyu, Batılı ülkelerin açıktan birbirlerinin maskelerini çaldıklarına şahit oldu.

NATO, üye ülkelerden kendisine gelen yardım taleplerine olumlu bir cevap veremedi.

Buna karşılık Çin ve Rusya, Batı kampı içindeki ülkelere yönelik yardımlarıyla ciddi bir itibar kazandı.

Hatta bir NATO ülkesi olan İtalya’da sıhhiyeci de olsa Rus ordusu boy gösterdi. İtalya ve benzeri ülkelerde Rusya ve Çin’e yönelik sempati oldukça arttı.

Açık bir şekilde ifade edecek olursak herkesin gözünün önünde şu cereyan etti:

Batı birbirinden çaldı, Avrasya sadece kendi arasında değil, Batı’yla dahi paylaştı. Rus yardım uçağının New York’a inmesi tarihe geçti.

ABD deplasmana gelecek, yerleşeceği üs yok

ABD, Batı’daki müttefikleriyle dahi koparken Avrasya’daki işbirlikçi güçlerini de kaybediyor.

Unutulmamalı ki, bir dünya savaşının merkez alanı, ABD için deplasman olacak. Dolayısıyla ister Batı Asya, Ortadoğu, ister Orta Asya olsun ABD’nin mutlaka bölgede konuşlanacağı üslere ihtiyacı var.

Büyük Ortadoğu Projesi ve Büyük Kürdistan bu bakımdan önemliydi. Ancak duvara tosladı.

Bununla birlikte ABD’nin bölgedeki geleneksel müttefiklerinde de farklı eğilimler baş göstermeye başladı.

Katar’ı ayrı bir yönelim içinde, Suudi Arabistan farklı dengeleri de gözetmek zorunda kalıyor vs.

Türkiye’den hiç söz etmiyoruz, rotasını esas olarak Avrasya’ya çevirdi bile. ABD, bölgede bir savaş yürütebilmek için yeterli üs bulacak durumda dahi değil.

ABD’nin çizilen karizması ve çok kutuplu dünya

Ayrıca inişe geçen ABD’nin koronavirüs salgınıyla birlikte, amiyane tabirle karizması da iyice çizildi. Her şeye muktedir bir devlet olduğu algısı siliniyor.

ABD’nin pandemiye bağlı kayıp sayısı Vietnam Savaşı’nı aştı. Vietnam’ın kaybı ise sıfır. Ülkedeki Amerikan sağlık kuruluşları dahi bu verinin abartılı olmadığını ifade ediyorlar.

ABD, Vietnam’a yine yeniliyor. ABD’ye politikalarından dolayı duyulan tepkinin ötesinde Washington’un bir de ciddi itibar kaybı yaşadığı ve daha da yaşayacağı kesin.

Buna bağlı olarak tehditleri de eskisi gibi sökmüyor. Koronavirüs salgını sonrası dünyaya dair herkes tarafından kabul edilen olgu şu:

Küreselleşme, ABD hegemonyası ve tek kutuplu dünyanın sonuna gelindi geliniyor, çok kutuplu sistem daha da oturacak. Bunlar da savaş olasılığı tartışması açısından önemli.

ABD’nin kendi içinde çekilecek silahlar

Dahası ABD, kendi içinde önemli sorunlar yaşamaya da gebe. Koronavirüsle mücadelede başarısızlık ayrı, ama esas ABD içinde bir bütünlüğün kaybolması da söz konusu.

Salgınla birlikte ülkede bireysel silahlanmanın artması dikkat çekici. “Tuvalet kağıdı” bulunmadığında insanların birbirini vurması işten bile değil.

Buna karşılık Avrasya cephesinin en büyük silahı ise toplumsal dayanışma ve ulus bilincinin yükselmesi.

Salgın, Atlantik ötesinde haliyle eyaletler arasındaki çelişmeleri de derinleştiriyor. ABD, salgına karşı sıkı bir bütün olmak yerine, daha da ayrışıyor.

Bu ayrışma, Trump’ın iktidara gelmesiyle birlikte devlet içinde de tam anlamıyla ayyuka çıkmıştı.

Zafiyet, sadece halk içinde, eyaletler arasında değil. Son birkaç senedir devlet kurumlarının birbiriyle didişmelerini de izliyoruz.

Washington, içini düzenlemek ihtiyacı yaşarken bir de dışarda dünya savaşına girişebilir mi?

Aslında Trump’ın seçim öncesindeki “dışarıyla uğraşmayı bırakalım, enerji ve gücümüzü içerdeki sorunları çözmeye ayıralım” fikri, ABD açısından en mantıklı yoldu. Ama o programı uygulayamadığını görüyoruz.

Dünya savaşları tecrübesi

Bir de bundan önceki iki dünya savaşının çıkışını incelediğimizde, emperyalist paylaşımda arkada kalmış ama çıkışa geçmiş olan ülkelerin savaşın fitilini ateşlediğini görüyoruz.

Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarında Almanya’nın rolü bu şekilde özetlenebilir.

Bugün ise ABD, inişte olan. Dünyaya yeni bir nizam vermektense, kendi düzenini koruyabilme peşinde. Arkadan gelenlerin ise çıkarı savaştan ziyade barıştan yana.

ABD’nin bu düşüşü kabullenmeyeceği açık ama güç dengeleri de bir dünya savaşı çılgınlığına girmesini engelleyecek durumda.

Bölgesel savaşlar, kışkırtmalar önümüzdeki dönemde de devam edecek. Ancak topyekûn bir savaş, çok ihtimal dahilinde gözükmüyor.

Nükleer savaş olası mı?

Bütün bunların haricinde konunun bir de nükleer savaş boyutu var. Son olarak onu da değerlendirelim.

ABD, atom bombasını keşfettiğinde Japonya’da kullandı. Ancak bu teknoloji, o zaman sadece ABD’nin elindeydi. Ona cevap verebilecek bir güç yoktu. Cesareti de oradan geliyordu.

Ancak 1949 yılında SSCB de atom bombasına sahip olunca nükleer silah kullanımı ihtimali ciddi bir şekilde azalmış oldu.

Şimdi ise daha birçok ülkede bu teknolojinin olması bir denge yaratıyor.

Atom bombasının uzun süre devam eden yıkıcı etkisi ve kullanıldığı takdirde karşılık görülecek olması, nükleer savaşın gündemin dışında kalmasına yol açıyor.

Nükleer silahların dengeli dağılımı, bir nevi çokluğu, kullanılamamasının da garantisi diyebiliriz.

Caydırıcı kuvvet şart

Evet, bir dünya savaşı tehlikesi gözükmüyor. Tabii bu, Türkiye açısından askerî anlamda bir gevşemeye yol açmamalı.

Tam tersine… Bölgesel çatışmalar bir yana güç, sadece savaşı kazanmanın aracı değil, ayrıca olası bir savaşı engellemenin de en önemli şartlarından biri.

Caydırıcı bir kuvvete sahip olmak zorunlu. İşte o zaman karşınızdaki de dünyayı felakete sürükleyecek bir maceradan kaçınacaktır.

Not: 2019 Ağustos’unda “Kuzey Afrika’da Türk-Rus işbirliğinin zemini: Moskova’nın Libya’da Ankara’dan beklentisi” başlıklı bir yazı kaleme almıştık.

Yazıda geçen sene mayıs ayında Trablus’ta tutuklanan iki Rus sosyologla (Maksim Şugaley ve çevirmeni Samer Sueyfan) ilgili Rus hükümetinin Türkiye’den beklentisini anlatmıştık.

Bu iki isimin Libya öyküsü, filme çekildi ve 1 Mayıs 2020 günü Rus televizyonunda ilk gösterimi yapıldı.

“Şugaley” isimli film, gerçek karakterler üzerinden çekilmiş.

Rus sosyologlar da kendi isimleriyle yer alıyor; Sarac, Başaga, oğul Kaddafi, Hafter gibi kişilikler de canlandırılmış.

Yukarıda işaret ettiğimiz yazıda belirtildiği gibi Türkiye’den bu iki ismin kurtarılması konusunda yardım talep edildiği de filmde işleniyor.

Film, çok açık, propaganda amaçlı. İçeriğinde haliyle tartışılabilecek noktalar var.

Ancak şüphesiz olan tek nokta, filmin Moskova’nın hâlâ bu isimlerin kurtarılması meselesine çok önem verdiğini göstermesi.

Öyle ki, hızlı bir şekilde propaganda-macera filmi yapmaya kadar götürmüşler işi. Anlaşılan bir kamuoyu yaratmak istiyorlar.

Filmin içeriğinin buna bir katkısı olur mu bilmem ama Moskova’nın Ankara’ya teklifinin devam ettiği açık.



11 Mayıs 2020

Uygar ve uygarlık kelimelerinin, Türkçe olması nedeniyle kelimenin kökenine bakarsak, yerleşik hayata ilk geçen Oğuz grubuna dahil olan Uygurlardan geldiğini görüyoruz. Uygurlar bu gruba mensup olanlara ‘‘uygar’’, onların her alanda ortaya koydukları üretimlerine ise ‘‘uygarlık’’ demişlerdir. Biz İslam inancını kabul ettikten sonra, Arapça kökenli olan ‘‘medeniyet’’ kelimesini de kullanmaya başladık. Medeniyet ve uygarlık kavramlarını çoğunlukla aynı anlamda kullanmaktayız. Medeniyet kelimesinin ise Medine’den geldiğini belirtelim. Yani şehirleşme temelli bir ifadedir. Uygarlık kelimesinin ise daha geniş bir anlam taşıdığını ifade etmek gerekir.
Medeniyetin tarifini yapanlar, medeniyetin tanımını belirli bir insan topluluğu veya topluluklarının belirli bir coğrafya üzerinde ve belirli bir zaman içinde ortaya koydukları değerlerle sınırlamalarına karşın, biz de ise biraz da medeniyet kavramını uygarlık yerine kullandığımız için; medeniyet kavramına bir toplumun devlet olabilme yeteneğini kazandıktan sonra binlerce yıl devam eden gelişmeler sonunda, insan aklının, bilim ve teknolojiye katkısı ile ortaya çıkan ve tüm insanlığa katkı yapacak nitelikte eserler sunabilme yeteneği kazanmış olması diyenler de vardır. Uygarlık veya medeniyetin doğuşuna ve yükselişine bu günkü Çin devletinin kazanılmış topraklar diye nitelendirdiği, Doğu Türkistan Uygur Özerk bölgesinden başlayan ve bütün Türkistan’ı kapsayan Türklerin öncülük ettiği, bir Türk uygarlığından ve medeniyetinden söz etmek gerekiyor. Bununla birlikte Çin, Hindistan, Mısır, Roma ve Batı Avrupa’da aydınlanma çağını yaratan, sanayi inkılabı ile başka bir merhale kazanan ve milletleri aşarak yeni keşfedilen Amerika’ya uzanan ve aynı zamanda Uzak Doğu’daki Japonlar ve Korelileri de içine alan farklı uygarlıklar ve medeniyetlerden söz edebiliriz. Tarih boyunca çeşitli uygarlık ve medeniyetlerin birbirine katkısı olmuş, biri diğerini etkilemiştir. Bu böyle olmaya da devam etmektedir.
Bir toplumun devlet organizasyonunu kurabilmesi için gerekli kurumsal yapıları ve kültürel birikimi oluşturarak kurumsal devlet yapısını ortaya çıkarabilmiş ve devlet dediğimiz yapının ortaya çıkışında belli özgürlük alanları tanımlanmış bu organizasyona gönüllü olarak varlığını devredecek vatandaşları varsa bu toplum bir devlet kurabilmiş demektir. Bunun ortaya çıkmasıyla birlikte toplumsal yaşayışı tamamlamış demektir. Birlikte yaşama kültürünün bir göstergesi olan kentsel gelişme ve yaşama, ekonomik, sosyal ve kültürel alanda özgün bir yapısal sürecin adı diye tarif edilebilir. Oluşan bu yapı kendine özgü olan fikir, öğrenme, davranış ve üretimi kendi insanına empoze eder. Bu durum bir insan tipini de ortaya çıkarır. Yani uygarlık ve medeniyetin kodları, aynı zamanda farklı bir insanı ortaya çıkarır.
Uygarlık ve medeniyet, kendine özgü kavramsal yaklaşımları ve okumaları ortaya koyar. Türk medeniyetinde sosyal sınıflaşma, iletişimle ilgili sembolik sistemler ve doğal çevreden ayrı olma ve üzerinde hükmetme algısı ile karakterize edilen karmaşık yapısı ile özgündür. Her medeniyetin, bilimi, ilmi, mimarisi, müziği, estetiği, üretim biçimi ve üretim ilişkileri, kendine has özellikler taşır. Ancak toplum bunu böyle algılamaz.
Bir başka konu ise Türklerin uygarlık ve medeniyet bakışında insana ve toplumsal yapıya yaklaşımıdır. Bu yaklaşıma göre; İnsanın, benzeri üstünde doğal bir yetkisi yoktur ve kaba güç bir hak yaratmaz. “Hakan dahil herkes gücünü ‘töreden’ alır.” Töre, Hakana şan, şeref ve aç gözlülük hırsına dayalı kırıcı olma, savaşa girme hakkı vermez. Bunu şöyle özetliyorlar; yaşananlar toplumu derin üzüntülere sokar, onlara bolluk değil kıtlık yokluk getirirse, bunda kazanç yoktur. “İnsan sessizlik istiyor diye zindanı özlemez. Biz savaşı düğün görürüz ama bu kanı özlediğimiz anlamına gelmez.” Öte yandan bugün bile anlamlı sözler vardır; “Bir insanı bağlayabilirsiniz ama her çocuk özgür doğar.” Bir yönetimin sadece istenmesi yetmez, milletin onu töreye uygun görerek kabul etmesi gerekir. Bu kabul yönetime meşruluk sıfatını kazandırır.
Özgürlüğünden vazgeçmek, insan olma niteliğinden vazgeçmek anlamına gelir. Bugünkü anlamda ise ‘‘insan’’ olmaktan, haklarından ve ödevlerinden vazgeçmek demektir. İnsanın bunu kabul etmesi, hiçbir bedelle izah edilemez, karşılanamaz. Yaradılışına aykırı olarak, insandan her türlü özgürlüğü almak, medeniyet değerlerinin ürettiği ahlak düşüncesini kaldırmak anlamına gelir. Türk medeniyetine bir yandan mutlak bir otorite, öte yandan sınırsız boyun eğme şartı koşmak sağlıklı bir yönetim anlayışı değildir. Bunun yanlışlığı; “Varı yoğu benim olan bir kölemin, hedefi ve gayesi olmaz” sözünde açıklanmaktadır. Burada özgür insan iradesi öne çıkarılmıştır.
Yeniden uygarlık ve medeniyet tarifine dönecek olursak; bir toplumun veya daha genelleyerek zeki ve tarih bilinci olan canlı türlerinin, maddi ve manevi varlıklarının, düşünce, sanat, bilim, teknoloji ürünlerinin tamamını ‘‘uygarlık ve medeniyet’’ diye tarif edebiliriz.

Batı Medeniyeti ve Uygarlık

Batı Uygarlığının (Medeniyetinin) bu konuda düşüncesine bakmak gerekir. Almancada zivilisation, Fransızcada civilisation, İngilizcede civilization olarak ifade edilen medeniyet kavramı günümüzde batılı milletlerde memleketleri îmâr ederek, insanları sosyal, ekonomik, kültürel ve ahlâkî yönden refah ve huzûra kavuşturmak anlamına gelmektedir. Burada İspanyol filozof Unamuno’nun şu sözünü hatırlamak gerekir: “Üniversite hocalığına başladığım kırk yıl önce kültür ve medeniyet kelimelerinden ne kast edildiğini az çok seziyordum. Şimdi bu iki kavramı ayıramıyor, altında da eziliyorum.” Bu cümlelerde gördüğümüz gibi kültür, uygarlık ve medeniyet gibi kavramları birbirinden ayırmak kolay değildir.

Uygarlık ve medeniyet konusunda çok çeşitli târif ve îzâh yapılabilir.
İnsanlık târihi boyunca yeryüzünde milletler ve onların inançları temelli mücadelelerine ilişkin değerlendirmeler de yapılmaktadır. İfade etmeye çalıştığımız gibi uygarlık ve medeniyet yaklaşımlarının ilkini ilâhî dinlere inanan cemiyetlerin ortaya koyduğu medeniyetler, diğerini ise inançsız insan topluluklarının medeniyet yaklaşımları oluşturur. Bilinen eski Türk medeniyetini tek tanırı anlayışı olarak kabul edersek; Hint, Asur, Mısır, Yunan ve Roma medeniyetlerini ve putperest toplumların hayat anlayışları ve bunların ürettiklerini çok tanrılı kabul ederiz. Bu toplumlar birçok tanrıya inanır, bu tanrılar insan gibi düşünülür bunların heykelleri yapılırdı. Veya tapınaklar yaparlar orada törenler yapılır, adaklar sunulurdu. Bu törenlerin ve adak sunumu yapılan mekanların kendine özgü bir dizaynı vardı. Buralara sunak deniliyordu. Bu günkü inanç sisteminde pek olmayan, insanı kutsayan anlayışla bilhassa krallar; Firavun, Nemrud, Prometheus, Afrodit vs. gibi hulûl ettiklerinden bu krallar yarı tanrı kabul edilirdi. Türk uygarlık ve medeniyet anlayışında hiç yer almamış bir biçimde günlük hayat; asiller, aristokratlar, plepler, köylüler, köleler ve çeşitli isimler altında sınıflandırılmıştı. Hâkim sınıflar diğerlerini dini, ekonomik ve beşerî bakımından sömürürler ve zulmederlerdi. Bu farklılık öldükten sonra mezarda da kendini gösterir; üstün sınıflar için piramitler, kral mezarları gibi büyük mezarlar yapılırdı. Çoğunda kadınlar ikinci sınıf insan muâmelesi görür ve bâzılarında orta malı şeklinde düşünülürdü.

Zevkleriyse Atina’daki hipodromlarda insanları çırılçıplak spor müsâbakalarına sokmak; çeşitli adlar altında tertipledikleri eğlencelerde bol bol şarap içerek her türlü çılgınlığı yapmak ve Roma’daki hipodromlarda köle yapıp “gladyatör” dedikleri insanları birbirleriyle ölümüne dövüştürmek ve günlerce aç bırakılmış aslanlara parçalattırmak ve bu vahşetle eğlenmek, aynı cinsler arasında sapık münâsebetlerde bulunanları seyretmek şeklinde tezâhür etmiştir. Böyle toplumsal yapılara, bizim bakışımızla ‘‘medenî-medeniyet’’ veya ‘‘uygar-uygarlık’’ denilemeyeceği ortadadır.

İlâhî dinlerin ortaya çıkışıyla birlikte, Hristiyan Avrupa başta olmak üzere, Hristiyanlık dînine bağlı olanların ortaya koydukları medeniyet ise Hristiyan milletlerin eski inanç, örf, âdet ve anlayışlarıyla karışarak yarı putperest bir medeniyet ve uygarlık olmuştur. Hristiyanlık, felsefecilerin, papaların ve Avrupa krallarının müdâhaleleriyle daha çok bozulmaya başlamış, izah edilemez geçmiş kültürlerinin etkin olduğu karmakarışık merâsimlerden ibâret bir din hâline gelmiş ve bu toplumsal bedellere neden olmuştur. Bu hâliyle ilerletecek bir dinamizmden mahrum, sosyal hayâtı düzenleyici prensiplerden uzak, insanlığı olgunlaşıp yükseltici yol ve usûllerden habersiz olarak cihanşümul bir medeniyeti doğurucu ve besleyici bir niteliğe sahip olamamıştır. Her türlü fenni, ziraî, sınaî, sıhhî, pedagojik ve diğer ilerlemelerin de en büyük mânisi oldu. Böylece Ortaçağ Avrupası; puthâneye döndürülmüş kiliselerle zâlim derebey ve kralların şatoları ve sarayları etrafında binbir çeşit hurâfeyle doldurulmuş kafalar; adâlet, merhamet, sevgi, saygı, cömertlik ve yardımseverlikten mahrum katı kalpler ve cehâletin kararttığı daracık ufukları içinde kaba, görgüsüz, pis ve yarı vahşî insanlarla doldu. İlim, fen, teknoloji ve teknik âletler asırlar boyunca olduğu yerde kaldı, hattâ geriye gitti. Hastalıklar çâresiz, hastalar bakımsız, fakirler ve köylüler hor ve zelil; ilim adamları, düşünen insanlar tehlikeli ve büyülü; kadınlar her türlü hakâret ve zilletin hedefi idi.

Berberiler, Bedevi Araplar ve zenci Müslümanlar İspanya’yı fethederek kendi kavmi kimliklerinin çok ötesinde, İslâm temelli bir medeniyet kurdular. Ortadan kaldırmak için çeşitli entrikalar ve fiziki savaşa kadar her türlü yöntem kullandıkları medeniyet karşısında etkilenen o dönemki Haçlı Seferini düzenleyen Avrupalılar, önce şaşkınlık ve hayranlık içinde bocaladılar. Sonra yavaş yavaş uyanarak çocuklarına Endülüs Üniversitelerinde fen bilgileri tahsil ettirmeye; İslâm âlimlerinin yazdığı fen bilgileri kitaplarını kendi dillerine çevirmeye ve Müslümanlarda gördükleri teknik âletleri yapmaya başladılar. Bu arada İslâm âlimlerini eski Yunan filozoflarının bozuk kitaplarına verdikleri ilmî, inandırıcı cevapları okuyarak içine düştükleri bataklıklardan kurtulmağa çalıştılar. Bu hal, İslâmiyetin üstünlüğü karşısında ezilen ve papazların aforoz tehdidiyle suskunluk içinde olan Avrupalıları bu defâ eski Yunan mitolojisini incelemeye, öğrenmeye sevk ettirdi. Bu süreç onlara dine soru sorma bilinci ve cesareti kazandırdı. Öğrendiklerini resim, heykel, felsefe ve edebiyat eseri, müzik bestesi olarak kendilerine göre tekrar yazıp yayarak yeni bir yol tuttular. Bunlara “rönesans”, Hristiyanlık dininde yaptıkları yeni değişikliklere de “reform” adını verdiler.

Böylece Avrupa’da; gün geçtikçe tesiri azalan ve bir süs unsuru hâline gelen bir kilise hayâtı ortaya çıkarken, öte yandan, rûhî açıklarını tatmin için sık sık değiştirdikleri sanat ve estetik anlayışlarıyla maddî refahı hedef alan bir ilim, teknoloji ve sanâyileşme başladı. Fransızların dünyâya övündükleri Versay (Versailles) Sarayı’nda bir hamam bile yoktu. Su ve temizlik düşmanlığı, papazlardan sonra, krallarda, asillerde ve halkta da yaygındı. Hattâ papazlar yıkanmaya karşı gelerek sırtlarındaki kir kalınlığına göre birbirlerini derecelendirirlerdi. Müslüman milletlerden ve bilhassa Osmanlılardan görüp öğrendiklerini tatbik ederek, üzerinde asırlar boyu çalışıp geliştirerek bugünkü ilmî ve teknolojik seviyelerine ve ihtilâllerle yerleştirilen rejimlere ulaştılar.

Günümüzde bir Hristiyan medeniyetinden bahsederken bu medeniyetleri toplumsal yaşayıştan daha çok, ortaya çıkardıkları, bilim, sanat, öğrenme, öğretme, bilgi ve bilimsel çalışmaları ile değerlendirmek gerekiyor. Şarap ve kilise korolarından türemiş çılgın bir batı müziği ve süratle artan ahlâkî çöküntüye medeniyet dediğimiz düşünülmesin.

Türk Uygarlığı (Medeniyeti)

Türk Uygarlığı veya Medeniyetinden bahsetmeye başlarken bir şehirle başlamak isteriz: Siriderya nehrinin kıyısında Kazakistan’ın güneyinde yer alan, ‘‘Türk İslam Medeniyeti’’nin en önemli bilim adamı Farabi’nin doğduğu Otrar şehrinden bahsetmek doğru olur diye düşünüyorum. Otrar ipek yolu bölgesel yapısının merkeziydi. Çingiz’in yerle bir ettiği Otrar’ın kalıntıları geniş bir alana yayılmaktadır.
Ben ne Cengiz Han’ın yaptıklarından, ne de 1405’te Çin seferine çıkan Timur’un Otrar’da öldüğünden bahsedeceğim ama Otrar vahasının, arkeolojik kalıntılarında, Orta Çağ yerleşim yerleri ve sulama yapıları ile 200 km² bir alanı kapsayan bir bölgesel yerleşim olduğunu belirtmeden geçemeyeceğim. Hakimiyetinin var olduğu 7. yüzyılda, Otrar bölgesinde 10 müstahkem kale olduğu, 7. – 9. yüzyıl arasında bu kalelerin sayısı 14’e çıkmış. 10. – 12. yüzyıl arasındaysa bu bölge büyük bir gelişim dönemine girmiş, kale sayısı 24’e erişmiş. 13. yüzyılda dağılma dönemi başlamış ve içinde insan yaşayan yalnızca 4 yerleşim yeri kalmıştı.[2] Aynı bölgede 10.-12. yüzyıla ait 13 kervansaray saptanmışken 13. yüzyılda bunlardan ancak ikisi sağ idi.[2] Prof. Dr. Mehmed Bahaeddin Ögel’in yukarıdaki verilerden yaptığı çıkarım şöyledir:”Bu rakamlar bize göstermektedir ki, bu bölge Kara-Hıtay Devletinin kuruluşu ve bilhassa Çingiz istilası ile boşalmaya yüz tutmuştu. Bu yerlerden bazıları, 12. asrın sonlarında insanlar tarafından terkedilmiş ve bazıları da zamanımıza kadar büyük veya küçük birer iskân yeri olarak gelmişti.”[2]
Otrar kenti, Oğuz döneminde “Yengi-Kent”(yani Yeni Kent, Yeni Şehir) adıyla anılmaktaydı.[2] Aynı dönemde Oğuz Yabgularının da kışlağıydı.[2] Ak-Hunlar çağındaysa çok önemsiz bir yerdi. Burada daha önceki çağlara ait bulgular ele geçmemiştir.[3]
Kentin gelişim çağı, 5.-8. yüzyıl arasına yani GökTürk ve Türgeş çağına denk gelir.[3]
Otrar’ın 400×300 metrekare büyüklüğünde bir iç kalesi ve oldukça da geniş duvarları vardır.[3]
813-818’de Arap istilasına uğrayan kent, 10. yüzyılda yeniden yükselmiş ve öyle anlaşılıyor ki en gönenç dönemini Karahanlılar çağında yaşamıştır.[3]
Burada Doğu Türkistan da Uygur Türklerinin inşa ettiği Doğu Türkistan’ın Turfan bölgesinde yapılmış bir yer altı su şebekesi sistemi olan Karız Kanalları, dünya uygarlık tarihinin en önemli eserlerinden biri 2 bin 200 yıl önce Türkler tarafından Tanrı Dağlarında eriyen karları, taraçalarla bir kanalda toplayarak, yazın buharlaşmaması, kışın donmaması için çölün altından toplam 6000 km yapılan kanalla tarım alanlarına taşıyan Türk medeniyetin çocukları ne kadar gururlansa azdır.
Milletlerin İnanç temelli yapılan tasnifler içinde, her bakımdan mükemmelliğe erişmiş, yüksek ve bütün olgunlukları içinde bulunduran tasnif hiç kusursuz Türk İslâm medeniyetinin tasnifidir. Bu medeniyet, İslâmiyetin vâzettiği îmân, îtikâd, amel ve ahlâk esasları, cemiyet hayâtı, idâre prensipleri ve dünyâ nîmetlerinden insanın yaratılış maksadına uygun olarak faydalanma erginliği ile bütün dünyâya hitâbeden, her türlü görüş, düşünce ve fikirlerin doğru ve iyi taraflarını varlığında bulunduran ve zamânı (çağları) peşinde sürükleyen, insanlık târihi boyunca yaşanmış en ileri ve parlak bir medeniyet olarak tarihe damgasını vurmuştur. Türk – İslam Medeniyeti ve Uygarlığı’nın bu günkü çocukları; tarihsel imbikten, kavmi ve dini inanç değerlerimizle imbiklenmiş vizyonu olan, “Aleme Nizam” verme iddia ve idealiyle ‘‘Kızılelmasına’’ kararlılıkla yürüyor. Türkün beş bin yıllık tarihi için de elde ettiği birikimi insanlığın yücelmesi ve barış içinde yönetilmesi için nefer olan Türk İslam Ülküsü’ne inananlar, dün olduğu gibi bu gün de İslam’ın sancaktarlığını devam ettirecektir. Bunu iyi anlamak için İslâmiyet’i doğru bilgilerle iyi öğrenmek ve tanımak şarttır. Türk Milleti İslam’ın sancaktarlığını yapmadan önce, Peygamber efendimizin soyuna zulmeden Arapların Emevi anlayışı, Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin’i katletmiştir. Daha sonra gelenler ise Peygamber efendimizin sünnetine zulmetmişlerdir. Türkler İslam Sancağını kaldırdıktan sonra, Peygamber Efendimiz’in soyuna ve sünnetine en büyük hürmeti göstermişlerdir. Bir taraftan İmam-ı Buhariyle, İmamı Tirmizi ile hadislerine ve sünnetine, öte yandan soyuna Seyit ve Şerif makamları ile baş tacı etmiştir.
Türk İslâm âlimleri medeniyeti, “tâmir-i bilâd, terfîh-i ibâd” şeklinde târif etmişlerdir. Bu târif kısaca: “Beldelerin îmâr edilerek insanlığın ihtiyaçlarını karşılayacak rahat ve huzur içinde yaşayacak şekle sokulması; insanların da rûh, madde, fikir ve ahlâk bakımından yükselmesidir.” İslâmiyet, medenî insanın ve medeniyet sâhibi toplulukların îmân, ibâdet, iş, ahlâk ve cemiyet hayâtında uyması gereken her şeyi bildirmiştir. Bunlar, Allahü teâlânın bildirdikleri, Resûlullah’ın öğrettikleri, Eshâb-ı kirâmın naklettikleri ve mezhep imâmlarının açıkladıklarıdır. İnsanlığın bunaldığı her şeyin çözüm ve çâresi bakış açımızı doğru bir noktaya taşımamız halinde onların içinde mevcuttur.

Türk İslam anlayışı rahmetli Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu’nun “Türk-İslam Sentezi’’ adlı eserindeki ifadesiyle;“Bedenle zırh ilişkisine sahiptir. Zırh için de bir insan olmaz ise öylece durur. İnsanın da üzerinde zırh yoksa saldırılarla yok olur. Ancak İslam zırhına Türk’ün bedeniyle buluştuğu ve İslam sancaktarı olduğunda bu güne çırpındığı ötelerin ötesindeki nurlu idealleri ulaşır.” Harzemşahlar gibi meşhur Müslüman milletler ve Müslüman Türkler, bugün bile gıpta edilen, imrenilen medeniyetlerine bu yolla ulaşmışlardır. İslâmiyet, belli milletlere değil, bütün insanlığa her devirde en yüksek medenî seviyeye ulaşmak için lâzım olan temelleri ortaya koymuştur. Bu bakımdan Türklerin İslâm sancağını taşıması medeniyet anlamında cihânşümûl bir medeniyet anlayışıdır. Cihanşümûl medeniyet anlayışında ‘‘İslam – felsefe – bilim’’ ilişkisini dün olduğu gibi bu günde iyi kurmak gerekir. Türk-İslâm medeniyetinin sembol şehri de İstanbul’dur.

Günümüzde bütün dünyâ milletleri bu medeniyete hayranlığını dile getirmekte, dünyadaki pek çok ilim adamı, vakıf, yayınevi, araştırma teşkilâtları insanlığın günlük hayâtından en girift meselesine kadar içine düştüğü buhranlara çâre bulmak için, Türk-İslam medeniyetinin bu dönemini incelemektedir. Anlayabildiklerini başta Amerika olmak üzere, tatbik ederek ilerlemekte, sıkıntılarını azaltmaktadır. Medeniyeti, ne sâdece gelişmiş ve ileri bir teknoloji olarak ele almak ne de sanat, edebiyat, estetik duygu ve düşüncede yükselmişlik olarak kabul etmek doğru değildir. Geçmişte ve günümüzde de her iki vasfa sâhip cemiyetler vardır. Medeniyet için her iki unsurun varlığı geremektedir ve ölçülü bir şekilde mevcudiyeti şarttır. İlim ve teknikte çok ileri olan memleketlere bunları ne yönde kullandıklarına bakmadan medenî demek büyük bir yanlışlıktır. Bunlar medeniyeti göstermez. Bunları medeniyet sanmak her silâhlıyı gâzi, mücâhid sanmak olur. Halbuki bunlara sâhip olan eşkiyâlık da yapabilir.

İnsanoğlu giderek dünyâyı ve tabiatı daha çok kontrol altına almakta, ancak rahatı, refahı ve huzuru sağlamak konusunda aynı başarıyı gösterememektedir. Bilimi insanlığın hizmetine sunmak yerine insanı bilimin emrine veren bir anlayışa bizleri evirmek istiyorlar. Yaşadığımız buhranın kaynağında da bu yanlış bakış açısı yatmaktadır. Bütün dünyada inançların giderek unutulmaya yüz tutması sebebiyle, mânevî değerlerin zayıflaması, çeşitli buhranlara ve sıkıntılara sebep olmaktadır. Medeniyetlerin güçlenmesi ve yaygınlaşması teknolojiyle inancın birbiriyle çok iyi bir şekilde telif edilmesine bağlıdır. Maddî sahadaki gelişmeler gibi sâdece mânevî sahadaki gelişmeler de kâfi değildir. Aztek medeniyeti, İspanyolların silâhlarına tahta kılıçla mukâbele etmesi sebebiyle çökmüştür. Kezâ “hamam medeniyeti” diye de tâbir edilen Roma medeniyetinin yıkılışı da ahlâksızlığı sebebiyle olmuştur. Müslümanlar, İslâmiyeti götürdükleri yerlere, İslâmiyetin gereği olan medeniyeti de berâber taşımışlar, insanlarının refah, huzur içerisinde kardeşçe yaşamasını sağlamışlardır. Bu medeniyetin bir parçası olan sanat dalında o bölgelere yollar, köprüler, hamamlar, kervansaraylar, ibadethaneler, çeşmeler, su kanalları yapmışlardır. Türklerin İslâm’ı tanıdıktan sonra diğer inanan kavimleri de etkileyen ortak sanat haline dönüşmüş güzel sanatlar alanları da vardır. İslâmiyet, insanın dünya ve âhirette huzur içinde yaşamasını isterken ondaki güzellik duygularını ve sanat merâkını da ortaya çıkarır. İslâm sanatları içerisinde mîmârî, edebiyat, minyatür, kitap süsleme, tezhip, el sanatları, hüsn-i hat, ağaç ve mâden sanatları, çinicilik, kakma, oyma gibi Türk uygarlığının, İslam medeniyetinin ortak kullanıma sunduğu alanlar gibi. Türk – İslam uygarlığı ve medeniyeti her gittiği yere mîmârî eserler yaptırmışlardır. Türkler Semerkant’ta, Buhara da ayrı, Türkistan’da Hoca Ahmet Yesevi Türbesiyle ayrı, Hindistan-Türk mîmârî sanatlarıyla da Şah Cihan’ın yaptırdığı Taç Mahal ile ayrı olarak muhteşem eserler bırakmıştır. İslâm sanatına dair Emevîler ve Abbasiler zamânında bazı örnekler var ise de, Türklerin yönettiği Fâtimî, Eyyûbî, Memlûk, Selçuklu’dan sonra daha da gelişerek nihâyet Osmanlı’nın Doğu sanatlarıyla Batı sanatlarını sentez etmesiyle yüksek ve geniş kubbeli direksiz câmiler, yüksek kemerli köprülerle zirveye ulaşılmıştır. İstanbul’daki Süleymâniye, Edirne’deki Selimiye câmileri İslâm mîmârî sanatının bir şâheseridir. İspanya’daki Kurtuba Câmii, işgal altında bulunan Mescid-i Aksa Câmii, Bugünkü modern mîmârî sanatı, Osmanlı mîmârî sanatını örnek almıştır. Osmanlı mîmârî sanatına paralel olarak İslâm dünyasında yetişen âlimler de, birçok ilmin kurulmasına önderlik yapmışlardır.

Modern bilimin atası kabul edilen Farabi, ‘‘hava ve ses titreşim sistemi’’ni bulmuş, ilk Birleşmiş Milletler fikrini ortaya atmış ve ilk modern müzik kitabını yazmıştır. Ayrıca Newton’dan önce yer çekiminden bahseden ilk kişi olup Dünyanın kendi ekseni etrafında döndüğünü savunan da ilk kişidir. Dünyanın çapını çok az bir yanılma ile hesaplamıştır.. Aristoteles’in sistemli bir şekilde yazdığı mantığı şerh edip, Arapça’da baştan yazması sebebiyle “ikinci mantıkçı” manasında Muallim-i Sani adıyla da tanınmaktadır

El-Burini Ekvatorun uzunluğunu çok az bir yanılma ile hesaplamıştır, Eserleri Avrupa’da ders kitabı olarak okutulan alimlerdendir.

İbn-i Sina ise, dünyada ilk mide ameliyatı gerçekleştiren kişidir. Farmakolojinin kurucusu kabul edilir. “Tıbbın Hükümdarı” olarak anılmıştır. Mikrobu tarif etmiştir

Harezmi, Cebrin kurucusudur. Astronomi ile uğraşmıştır. Dünyada “0” rakamını kullanan ilk kişidir. Bağdat’ta kurulan “Beytü’l Hikme”de yöneticilik yapmış

Timur’un torunu olan Uluğ Bey, hem hem devlet adamı hem de bilim insanıdır. Semerkant’ta kendi adına rasathane yaptırmıştır. Devrin önemli bilginlerinden Matamatiğin ve Astronominin babası Ali Kuşçu’nun öğrencisidir Uluğ Bey, , İbn-i Heysem fizik ve optik kısmının, Harezmî cebirin, Cezeri sibernetiğin temellerini atmışlardır. , İbn-i Heysem fizik ve optik kısmının, Cezeri sibernetiğin temellerini atmışlardır.

İmâm-ı Azam Abu Hanife din-insan ilişkisini, İmam-ı Maturidi İman-insan ilişkisini tanımlarken, İmâm-ı Muhammed devletler hukûkunun, İbn-i Haldûn târih sosyolojisinin ve yine yetişen binlerce âlimin yazdığı sayısız kitaplar, asırlarca ilim âlemine ışık tutmuş medeniyetin yükselmesine yardımcı olmuş hattâ Avrupa bunlara sâhip çıkmış ve kendi adamlarına mâletmiştir.

Türk İslam Uygarlığı (medeniyeti) tarihin bir çok zamanın da, diğer uygarlıklardan (medeniyetlerden) farklı özelliğe sahip olmuştur. Bunun en önemlisi, aynı zaman diliminde birden çok devlet sahibi olarak aynı medeniyete farklı bakışlarla, farklı altlık oluşturma imkanı bulmasıdır. Türk Uygarlığının Müslüman diğer milletlerden bir başka farkı da dinin bize emrettiği şeyleri anlamak için neden niçin sorularını sormasıdır.

Sözcük anlamıyla uygarlık (medeniyet), “bir ulusun, bir toplumun düşün ve sanat yaşamıyla eriştiği düzey, maddi ve manevi varlıkların tümü.” olarak ifade edilebilir demek mümkün sanırım. Bilindiği gibi uygarlık anlamında Batı Avrupa dillerinde kullanılan sözcük civilisatıon, Türk dünyasında uygarlık, Doğu İslam dünyasında ise medeniyettir. Yunan Mitolojisinde Prometheus, tanrılara karşı bir silah olarak kullansınlar diye ateşi insanlara armağan etmişti. İnsanlar da bu tanrısal gücü, Prometheus’un öcünü almada, yani insanı köle durumuna düşüren bağlardan kurtarmada, aklın ışığıyla doğayı yenmede, yeniyi, sonsuz yeniyi aramada kullandılar, kullanıyorlar da. Bu bağlamda, her yaratıcı insan bir ateş yakıcıdır. Konfüçyüs, İsa, Solon, Hz. Muhammed, Copernicus, Newton, Gandi, Darwin, Einstein, Freud, Marx gibi insanların söyleyecek sözü verilecek mesajı vardır. Ancak bu mesajların kimi tanrısaldır, kimisi ise dünyalı olmasına karşın tanrısal güçler giydirilmiş niteliktedir.

Böyle tanımlamamızın sebebi, insanlık için her mesaj bir başlangıç niteliğindedir. Mesajdan önce ve sonraki zaman diye tanımlarız. Ancak gidişatı değiştiren yaratıcı atılımlar da, yeni başlangıçlar da bu mesajlardan sonra ortaya çıkar. İsa Platondan, Rönesans düşünürleri ise Eski Yunan’dan, Roma’dan ve İslamiyet’ten, onların düşünce ve davranışlarını etkileyecek mesajlar almışlardır.

Atın evcilleştirilerek, insan taşımacılığında kullanılması ile birlikte, iletişim hızlanmıştır. Daha önce bir ömür boyu haberdar olmadan veya içinde bulunduğumuz uygarlık onu keşfetmeden, bizim kullanımımıza veya bilgimize sunmadan ölüp gidiyorduk. Yani atın kullanımından 5G teknolojisi ile zaman ve mekan kavramında değişim geçiren insanlık, bu gün ve yarını aydınlatacak yeni bir ışık oluşturmuştur. İnsanlık sınırlar ötesinde, zaman ve mekan kavramını dünya ölçeğine taşımış, iletişim platformunda kalmaya dayalı olar beslenip gelişmiş ve gelişmektedir.

Bu günkü verilere dayalı olarak, dünyada yaşananları; millet merkezli sermaye merkezli, sınıf merkezli olarak okuyabiliriz. Ama giden nice uygarlıklar, dinler bu okumaya örnek gösterilebilir. Yalnız her uygarlık kendini inşa ederken, bilinen doğruların yanlış olduğunu delilerle göstererek, yeni doğrular ve bunlara dayalı kavramsal yüklemeler yapar. Yani geçmişte ve bugün var olan uygarlık ve medeniyet için ufukta yeni bir bakış varsa bu durum bir taraftan eski düzen için tehdit anlamı taşır, bir taraftan da bu durum insanlığın yeni gelişmelere yelken açacağının göstergesidir.

Böyle durumlar, insanların tehdit, haz kavramlarını, eğitim ve yaşama dair yeni öğrenme süreçlerini de getirir. Öğretilen yeni mutluluk yollarıyla birlikte, dünyamız birbirine sadece içgüdüleriyle, biyolojik özellikleriyle bağlanan, güdük bir insan soyundan bahsedebiliriz. Bu durum dünyanın gereksiz kalabalığıyla birlikte dünya için anlamsız bir yük olurdu.

Uygarlık ve medeniyet denilince, barbarlık karşıtı olan anlamıyla, bu daire de yer alan insanlardan oluşan, insanlığın var olan bilgileri ile gelişme yolunda hayli ilerlemiş, ideal ölçülere hayli yaklaşmış bir topluluk şeklinde anlaşılmalıdır. Uygarlıkların ve medeniyetlerin farklılığını, “bir toplumu başka toplumlardan ayıran, onun özgün yanını ortaya koyan yaşam biçimleri, kullandıkları alet ve teknolojileri, çalışma biçim ve yöntemleri, inançları, düşünsel ve sanatsal faaliyetleri, siyasal ve sosyal örgütlenme biçimleri ortaya koyar.” Belki de günümüz de buna da şöyle bir sınıflandırma eklemek gerekiyor; “insanları öldürmek için mermi mi yoksa sinyal veya ışın mı kullanılıyor?”

Bir başka anlamıyla ise uygarlık ve medeniyet; antropolojik olarak ele alındığında, “Bir toplumun ya da toplumların birikimi ve kültürü” olarak ifade edilebilir. Buradan da görüleceği üzere; yaşamı, adeta hiçbir unsurunu dışarıda bırakmamacasına tamamen örten bir kavram, insanlığın varoluş ve yaşam biçimi diye adlandırılabilir.

Her toplum kendi doğal uygarlığını yaşadığına göre; uygarlıkları birbirleri ile mukayese etmek ve hangisinin daha üstün olduğuna karar vermek, gökyüzüne bakıp bu gece çok güzel demeye benzer. Bana güzel gelen gökyüzü bir bakası için kötü olabilir. Yani böyle bir karşılaştırma bu kadar anlamsızdır. Türk–İslam uygarlık ve medeniyet anlayışı başka bazı uygarlıklarda olduğu gibi, bir toplumun kendi mayasını, benlik ve kimliğini kaybetmeden, diğer ulusların da mayalarını öğrenmek, anlamak ve kullanmayı reddetmez. Bizim dışımızdan gelenlere kim olduğuna bakılmaksızın içimize kabul edilerek ihtiyacı sorulur. Önce talep karşılanır, daha sonra kim olduğu, kimlerden olduğu, inancı, mesleği sorulur. Bu bizi ve bize benzeyenleri zenginleştirmiştir. Yani farklı olanı yaşamına bir tehdit olarak görme anlayışından daha çok kendisi için bir zenginlik olarak görme anlayışına sahip bir medeniyetiz. O nedenle bizim uygarlık ve medeniyet coğrafyamızda, hiçbir kavim hiçbir inanç asimilasyona ve bir yok edilişe tabi tutulmamıştır. Böyle yapanlar bizim uygarlığımıza, medeniyet havzamıza dahil değildir.

Dünyada tek başına yaşanmaz. Diğer toplumlarla alış-veriş yapmak zorundayız. Bu alış-veriş, yalnız ticari ve sınai alanda da kalamaz. Toplumlar dünyada bağımsız yaşayabilmek için, ticaret yarışına olduğu kadar, uygarlık ve medeniyet yarışına da katılmak zorundadırlar. Dünya topluluğu içinde, bir toplumun mayasını kaybetmeden ve özerk olarak yaşayabilmesi, diğer toplumların “maya”larını öğrenmeyi ve bilmeyi gerektirir. Öte yandan, “İnsan Hakları” evrensel olmakla birlikte yereldir. Ortaya çıkan uygarlık ve medeniyet, bir milletin veya inancın eseri olduğu kadar, dünya toplumlarının genel anlamda uygarlığın ve medeniyetin yani büyük bütünün parçasıdır

Uygarlık ve medeniyet kavramına: “Değişik insan toplumlarının uzun süre içinde edindikleri evrensel bilgilerin, düzenli yoldan ilerletilmesi, inceltilmesi ve paylaşılmasıdır.” denilebilir. İnsan beyni, gövdenin adaleleri gibi olup, belirli bir eğitimden geçmez ise, gelişemez. Japon örneği, benliğini kaybetmeden bir toplumun çağdaş uygarlığa yalnız ayak uydurması değil, önderlerinden biri olabilmesinin de mümkün olduğunu ortaya koyar. İngilizler, çiçek hastalığına karşı aşıyı Türkistan coğrafyasında hayvanlarda yaşadığı tecrübelerle insana taşımış, biz Türk’lerden 18’nci Yüzyılda öğrenerek geliştirmiş ve bütün dünya uygarlığının malı haline getirmişlerdir. Bunun gibi, domates, hindi patates, mısır gibi yiyecek maddeleri (ve tütün), Kuzey Amerika kıtasından 1491 yılı sonrası bütün dünyaya yayılmıştır. Diğer toplumların mayalarını öğrenmek yolu ile bir toplum uluslararası ortamda sağlıklı yaşama ve yücelme yarışına katılabilir. ABD toplumu, yoğurt mayasını ve yoğurdu günümüzden ortalama yirmi yıl önce (ticari tanıtma yolu ile) öğrenip, severek gündelik gıda maddeleri arasına katmıştır. Bu yoldan da ABD toplumu sağlıklı ve besleyici bir yiyecek maddesine kavuşmuştur. Ancak, bu durum, ABD toplumunu Türk’e çevirmemiştir. Japonya, elektronik bilimini ikinci dünya savaşı sonrası Batı Avrupa ve ABD’den öğrenerek, bu sanayi dalında dünya önderi olmuştur. Ama, kendi mayasını, benliğini kaybetmemiş, dünya uygarlığına adım uydurmakla, Japon toplumu Amerikalı ya da Avrupalı olmamıştır. Japon kalarak uygarlık ve medeniyet yarışında ben de varım diyebilmiştir.

Uygarlığı veya Medeniyet İnşasını gerçekleştiren nelerdir?

Yazımın başında belirttiğim gibi her insan topluluğu da uygarlığa, medeniyet oluşumuna yol açmaz. Bir topluluğun uygarlık aşamasına vardığını söyleyebilmek için, kendinde bazı koşul ve nitelikleri toplamış olması gerekir. Nedir o koşullar ve nitelikler?

Modern zamanlarda yapılan tanımlamalarda, bir topluluğun uygarlık ve medeniyet başlangıcı yapabilmesi için devlet için gerekli olan kurumları oluşturması ve işlevsel hale getirmesi gerekir. Bunun için belli bir iktisadi yapının biçimlendirdiği bir değerler sistemine, ihtiyaç vardır. Bu uygarlığa, kendine özgü bir nitelik kazandıran karakter de olmalıdır. İktisadi yapı, insanların “doğa” ile mücadelesini ve o mücadelenin ortaya çıkardığı ilişkileri de içine alır. İşte insanların üretim faaliyetlerinde kullandıkları maddesel araçlar ve teknik, bu üretim faaliyetinin doğurduğu ilişkiler, giderek bütün bunları kapsayan ”üretim biçimi”, uygarlıkların tanımında önemli rol oynamakta ve giderek uygarlıkların “temel yapısını” oluşturmaktadır.

Ne var ki, bir uygarlığı ve medeniyeti oluşturan yalnızca iktisadi yapı olmayıp, aynı zamanda temel yapının üzerine kurulan, bir yerde onun biçimlendirdiği, onu yansıtan bir “değerler sistemine” ihtiyaç vardır. Bu sistemde, siyasal ve hukuksal kurumlar, din, ahlak, felsefe, edebiyat, sanat, özetle bir “kültür” temelli bütün öğeler vardır.Bunun yanı sıra din, tek başına bir uygarlık yaratamaz ama uygarlıklarda önemli rollerden birini oynadığı da yok sayılamayacak bir gerçektir. Fransız tarihçisi Fustel de Coulanges antik toplumu din ile açıklamaya kalkmıştır. “İsrail’in eski tarihi, kutsal bir tarihtir” derken, dinin o uygarlıkta gerçekten oynadığı büyük rolü belirtmek istemiştir aslında. Modern çağda, Batı’da, ağırlığı gitgide artan bir “laikleşme” olayı o uygarlığın niteliklerinden biri olagelmiştir. Ama her şeye karşın, bugün bile, örneğin İtalya’da Katolikliğin, İngiltere’de ve ABD.’ de ise Protestanlığın etkisi dikkate alınmadan, o toplumların bazı olayları izah edilemez.

Müslümanlığın yaygın olduğu ülkelerde, o milletlerin oluşturduğu uygarlıklar ve medeniyetler, İslamiyetin izini taşımıyor mu? Bugün biz İslam’a inandığımız günden itibaren kendi medeniyetimize ‘‘Türk İslam Uygarlığı-Medeniyeti’’ diyoruz.

Uygarlığı ve medeniyeti oluşturan diğer önemli etmen de, düşünce, sanat ve yaşam faaliyetleridir. Bu düşünce, sanat ve yaşam faaliyetlerinin biçimi ve içeriği, uygarlıkları bir birinden ayırmada çok kez en başta gelen ölçülerden biri olmaktadır.

Uygarlıkların etkileşimi ve değişimi

Uygarlık (medeniyet), evrensel kültürün temel kaynağı olup, insanlığın çağdaş ölçüsünü temsil eder. Bunu oluşturan medeniyetlere bakan etnik guruplar, erişmeleri gereken hedefi belirler. Ortaya çıkan Türk İslam Uygarlığı (medeniyeti), bütün yüksek uygarlıklar (medeniyet) da oldu gibi homojen (türdeş) değildir. Bir uygarlık, (medeniyet) başka uygarlık (medeniyet) ya da uygarlıklarla(medeniyetlerle) mutlaka ilişki içindedir. Böyle bir ilişki doğar doğmaz da, o uygarlık (medeniyet) etkileşmeye ve değişmeye başlar. İnsanlık tarihi, uygarlıklar (medeniyetler) arasındaki bu etkileşimin ve değişimin tarihidir bir yerde.
İlk Çağda Asurlular, Babil uygarlığının(medeniyetinin) üzerine inşa oldular. Roma uygarlığı (medeniyeti) da aslında Yunan uygarlığının altlığı ile ortaya çıktı. Savaşlarda karşı karşıya gelen sadece ordular değildir. Aynı zaman da uygarlıkların(medeniyetlerin) karşılaşmasına şahit oluruz. Örneğin Haçlı seferlerinde de karşılaşan yalnızca ordular mıdır? Tabi ki değil. Aynı zamanda iki ayrı uygarlığın, (medeniyetin) Türk İslam İslam Uygarlığı ile Batı Hristiyan Uygarlığının (medeniyetinin) karşılaşmasıdır. Bu temas sadece şiddet, kan, gözyaşı ve ölüm içermez. Aynı zamanda farklı iki gurubun, savaş alet ve edevatlarından kıyafetlere, varıncaya kadar bir çok alanda birbirleri ile etkileşim içine girdikleri sonraki zamanlarda, gözlemlenebilir bir gerçek olarak ortadadır. Bu karşılaşmanın Batı Uygarlığının doğuşundaki payını kim yadsıyabilir ki?

Uygarlıklar (medeniyetler) yaşadıkları süreç içinde etkiler veya etkilenir. Ancak hemen belirmeliyiz ki canlı bir organizmaya benzeyen bu yapılar, bu süreçlerden koptuğu anda bölünür ve ölürler. İbni Haldun ve Vico Spengler, kültürlerin organizmalar gibi doğup, büyüyüp geliştiklerini ve sonunda öldüklerini belirtirler. Doğma, büyüme, gelişme ve ölüm, tüm kültürlerin zorunlu aşamaları gibi ve kaderleri gibidir. Bu döngüyü kırabilen, sürekli etkileşen ve değişen Uygarlıklar (medeniyetler) vardır. Tamamen iç döngüsüyle yaşamayı tercih edenler Uygarlıklar (medeniyetler) yok olmaktan kurtulamaz. Kültürler farklı olabilirler; hattâ onları belli tipler altında gruplandırmak da olanaklıdır (Spengler’de 8, Toynbee’de 24 kültür tipi sıralanır); ama her biri kendi içlerinde yukarıdaki aşamaları yaşarlar ve son aşama olarak ölürler. Tarihin karanlık sayfalarında böyle göçüp gitmiş nice uygarlıkları hatırlayalım. Büyük Fransız şairi ve yazarı Paul Valery, uygarlıkların ölümlü olduğu gerçeğini 1.Dünya Savaşı’nın sonunda söylediği şu özlü sözlerle bir kez daha dile getirir: “Biz uygarlıklar, artık ölümlü olduğumuzu biliyoruz.” Ama nasıl bir ölümdür bu? Yüzyıllar ve binyıllar süresince, çeşitli uygarlıkların, kireçli topraklardaki kaynaklar gibi uzun süre kaybolduktan sonra–bir ölçüde- yeniden ortaya çıktığını görüyoruz. Örneğin tarihçiler, “Kelt uygarlığı”nın hâlâ yaşayan kalıntılarına rastlıyorlar. (Keltler aynı zaman da bu günkü yaşadığımız topraklara, kendi başkentlerinin adı olan “Türkiye” adını veren bir millettir.)

Siyasal kopuşlar, büyük felaketler ve teknoloji değişimler, bilinenin ötesinde, uygarlıklar için zamandan ve mekândan farklı değişimlere neden olur. Örneğin Batı Avrupa’da, Rönesans adı verilen “uyanış”, uzun süre ölmüş bilinen bir uygarlığın, Yunan ve Roma uygarlıklarının tekrar ortaya çıkışını, teknolojideki değişim tetiklemiştir. 15.ve 16.yüzyıllarda bir Yunan ve Roma uygarlığından söz edilemez: O yüzyıllarda Avrupa’daki uygarlık bir İtalyan uygarlığıdır, bir Fransız, bir İngiliz, bir İspanyol … uygarlığıdır. Ama bir Avrupa ve Hıristiyan inancından daha çok milletleşme referanslıdır. Daha çok antik kaynaklardan beslenmektedir. Hristiyanlığın, 18.yüzyıl Hıristiyanlığıyla, ya da bu günkü Hıristiyanlıkla benzeşmediğini de söylemeliyiz.

Çağdaş İngiliz tarihçisi ve kültüroloğu Arnold Toynbee (1889-1975), “Uygarlıktan ne anlıyoruz?” sorusunu; “Uygarlıktan insan toplumlarının, Batı, İslam, Uzakdoğu ve Hint Uygarlığı diye sınıflandırılmasını anlıyoruz. Bu isimler aklımıza din, mimari, üslup ve gelenek açısından farklı şeyler çağrıştırmaktadır” diyerek cevaplamaktadır. Toynbee, tarihte devletlerden çok, uygarlığı esas almıştır. İnsanlık tarihindeki ilk uygarlık olan Sümerler’den bu yana yeryüzünde yirmi bir uygarlık ortaya çıkmıştır. Bunlardan sadece beşi günümüzde varlıklarını sürdürmektedir. Toynbee, “Tarihin İrdelenmesi” adlı başyapıtında, uygarlıkların gelişme ve başarısında, ırk ya da coğrafi koşulların rol oynamadığı görüşünü savunur. Uygarlığı yaratan büyük ırklar değildir, insanları yaratan büyük uygarlıklardır. Toynbee; “uygarlıkların gelişmesinde rol oynayan temel etmenin, bir toplumun karşılaştığı sorunlara verdiği cevap, daha doğrusu, ortaya çıkan sorunla ona verilen karşılık arasındaki diyalektik ilişki olduğunu” ileri sürer. Bu süreç içinde çevre koşulları zorlaştıkça, toplumun önüne çıkan sorunlar büyüyüp, onları alt etmek için verilen mücadele yoğunlaştıkça, toplum daha başarılı ve sağlıklı bir uygarlık kurar. Bunun en iyi örneği Afrika’ da görülür. Uygarlığın, doğanın zengin ve yaşamın kolay olduğu tropikal bölgelerde değil de Nil deltasındaki bataklık ve ormanlık bölgelere yerleşip, ormanları temizleyip, bataklıkları kurutarak, sulama kanalları açan eski Mısırlılar tarafından kurulmuş olması çarpıcıdır. Bunun gibi, Çin’de de ilk uygarlık verimli topraklarda değil, Sarı Irmak’ın bataklık bölgelerinde ortaya çıkmıştır. Avrupa’da kuzeye doğru iklim koşulları sertleştikçe kurulan uygarlıklar daha sağlıklı olmuştur. Toynbee gözlemlerinde; Anadolu Selçuklu Devleti’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan bir dizi beylik arasında, sadece Osmanlılar’ın güçlü bir devlet kurabilmelerini, bu beyliğin Bizans sınırında olmasına ve sürekli mücadele etmek zorunda olmalarına bağlar.

Dış tehlikenin büyüklüğü, iç dinamizmini zamanın koşullarına göre yaratıcı biçimde kanalize etmeyi başaran toplumları sarsmaz, aksine onların güçlenmesine yol açar.

Dış tehlike, hatta askeri yenilgiler bile, devletleri yıkamadığına göre, uygarlıkların yok olmasının temel nedeni içeriden kaynaklanır. İç çelişkilerini çözemeyen, kendilerini yenilemeyen, dinamizmlerini yaratıcı yollara kanalize edemeyen, maddi üretimin temelini oluşturan fikirsel üretim gerçekleşmeyen toplumlar çözülüp, dağılmaktan kurtulamazlar. Örneğin; Bizans’ı Osmanlılar, Osmanlıları da Avrupa yıkmamıştır. Kendi iç çelişkilerini çözemeyen bu toplumlar, zaten can çekişme sürecine girmişlerdi. Aynı biçimde Sovyetler Birliği’nin dağılmasının temel nedeni, batı emperyalizmi ya da ABD ile silahlanma yarışı değil, bu ülkenin çelişkilerini çözememiş olmasıdır.

Çağımızın büyük düşünürlerinden biri olan Levi-Strauss, “ilkel” toplum ile “uygar” toplum arasında bir ilerilik ya da gerilik ayrımından söz edilemeyeceğini ortaya koymuştur. Ona göre, “ilkel insanlar, en az bizim kadar uygardırlar; değişiklik, her iki uygarlıktaki düşüncenin birbirinden farklı semboller sistemiyle dile getirilmesinedir.” Montaigne’nin dediği gibi “Aklın kurallarına uyarak barbar diyebiliriz yamyamlara ama bize benzemiyorlar diye barbar diyemeyiz.”

Etnik Kimlik ve Uygarlık (Medeniyet)
Bir kültür, kendi doğal gelişimi ve oluşmuş iç dinamikleri ile baskın kültürlerle veya komşu kültürlerle iletişim içindedir. Bu durum bir yandan kültürel değişime sebep olurken, öte yandan etnik kimliğin değişimini de ortaya çıkarır.
Burada hemen anlatmamız gereken, Etnik kimlikleşme kişisel veya grup kimliği biçiminde ortaya çıkar. 1. Kişinin veya Etnik gurubun kendini tanımladığı kimliği 2.Başkalarının o kişi veya Etnik gurubu tanımladığı şeklin de ayırt etmek gerekir.
Türkiye ye 19 – 20. Y.Y. da gelmiş olan Kafkasya da yaşayan Kıpçak grubuna dahil olan insanlarımızın Çerkez kardeşlerimizin kimliği ile toplum tarafından kimliklenmesi, Karadeniz bölgesinde yaşayan, ağırlıklı olarak Kıpçak, Çepni gurubuna dahil olan bütün insanımızın, 40 ila 50 bin kişi oldukları söylenen Laz kardeşlerimizin kimliği ile toplum tarafından kimliklenmesi; Türkmen, Terekeme, Arap, Yezidi, Zaza gibi değişik guruptan insanımızın yaşadığı Güney Doğu insanımıza toptancı bir bakışla Kürt denmesi gibi.
Yüzyıllardır aynı bölgede yaşayan, aynı medeniyeti birlikte inşa ettiğimiz insanlar, asılları, medeniyetleri yok sayılarak, uzun süre birlikte yaşadıkları coğrafya, demografik etkileşim, mensup olduğu medeniyet kimliğimizden izole olması farklı tanımlamaları ortaya çıkarıyor.
Küçük bir halk olsa bile temas halindeki diğer guruplarla yoğun bir kültürel etkileşim içine girebilir. Bir süre sonra küçük bir etnik kimlik, büyük grubu da kimlikleyebilir. İlerleyen zamanda aynı bölgede yaşayanlar kimlikleri konusunda problem yaşar.
Türkiye’de milletini oluşturan medeniyet kimliği Türklüğü alt kültür gurubu içinde sayarak alt kültürlerde tanımlanmaktadır. Kimliğin oluşumu ve değişimi ile kültürel değerler arasındaki ilişkiye, kültürlerarası iletişim sürecine de dikkate almayarak, tanımlamaya çalışmaktadır.
Kültürler arası iletişim süreci içinde, yeniden kültürleşme yaşayarak diğer kültürlerinki ile ortak karakteristikler kazanmış bir Medeniyet kimliği olarak Türklük kendine özgün niteliklerini bugüne kadar getirmiştir.
Kültürel ortam, sosyal, kurumsal yapılar üzerinden sürekli bir etkileşim içindedir. Bunun farklı düzeylerde olduğu; dilde, geleneklerde, aile yapısında, evlilik, kutsallık anlayışında, toplumsal rollerde, ekonomik üretimde, müziklerde, seramonilerde, dil ve inanç yapılarında gözlemlenebilir.

Etnik kimliğe sahip kültürün kimlik olgusunu, izole bir kavram olarak, birlikte yaşadığı kültürlerden ayrılıp incelenmesi mümkün değildir. Birlikte yaşayan kimliklerin, birlikte yaşayan her etnik kimliğin diğeri üzerin de izlerinin olduğu kabul edilir. Etraflı bir kültür analizi yapılması halin de medeniyet kimliği ile etnik kimliği sağlıklı olarak ayırmak gerekir. Bu bağlamda, etnik kültürün orijinal yapısının tanımlanması ve esaslarının açıklığa kavuşturularak, kimlik kavramının etnik kültüründeki karşılığının ortaya konulması sağlıklı olur.
Ülke içinde seyahatin artması sayesinde homojen ve nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu bölgeler de kültürel öğelerin korunduğu süreç sona ermiştir. Ortak medeniyetimizi oluşturan etnik gurupların, ülke dışında ki akrabaları ile ortak medeniyet çatısı içinde yaşayan insanların ortak noktaları incelendiğinde, içinde yaşadığı Milletin kodları ile daha fazla ortaklığı ortaya çıkmaktadır.
Bunu Rus hâkimiyeti altına giren Kafkas halkları ile yıllar önce çeşitli nedenlerle Türk topraklarına gelmiş olan aynı gurupların, yüz yıl sonra aynı etnik gurubun toplumsal analizleri yapıldığında toplumsal yaşam ve kültürlerinde önemli değişimlerin oluştuğu beklenir. Türkiye’de yaşanan değişimin, Kafkasya’da kendi isimlerini taşıyan bir cumhuriyette yaşayan guruplara kıyasla daha büyük ölçülerde yaşadıkları ana guruplarla daha fazla etkileşim için de oldukları görünüyor.
Doğru ve eksiksiz bir fotoğrafını çekmek için, sosyo-kültürel durumunu tam olarak etnik ve medeniyet kimliğini göz ardı etmeden analiz etmek gerekir.

Dr. Abdullah Buksur

SAĞLIK DOSYASI : DR. AYŞEGÜL ÇORUHLU : Korona virüsü oksijen seviyesi düşük olanlara mı kolay bulaşıyor ???

DR. AYŞEGÜL ÇORUHLU : Korona virüsü oksijen seviyesi düşük olanlara mı kolay bulaşıyor ???

Korona virüsü üzerine eski yazılarımı okuyarak oldukça ayrıntılı bilgi alabilirsiniz. O yazılarda da bu yazdığım yazıda da kolayca etrafta rastlamayacağınız bilgileri bulacaksınız umuyorum. Bunun sebebi, mevcut medikal bilgilerin henüz birbirine bağlanıp ‘connecting dots’ denen ‘noktaları birbirine bağlama ‘ halinin yapılmamış olmasıdır. Size bu bilgi bağlamalarını önceden yapmak istiyorum.

Bu yazıdaki yeni bilgiler şu sorulara cevap verir:

  1. Korona virüsü neden çok hızlı bulaşabilmektedir?
  2. Korona virüsü sadece ‘düşük bağışıklığı ‘ olanı mı seçer?
  3. Hastaların , hastalanmadan önceki doku oksijenlenme durumu hastalığın seyrinde etkili midir?
  4. Oksijenlenme sadece nefes ile ilgilidir? Yediklerinle oksijenin bir alakası var mıdır?
  5. Bu yazının altını çizdiği yeni durumlar için ne gibi çözüm önerilerim olabilir?

Korona virüsü neden çok hızlı bulaşabilmektedir?

Virüsün, akciğer alveolü içerisindeki ACE2 isimli reseptöre anahtar-kilit uyumu gibi uyumlanarak hüce içine girdiğini biliyoruz.

Bu ACE2 reseptörlerinin sayısının, çocuklarda az ama büyüklerde daha fazla olduğunu biliyoruz.

Burada yeni olan durum şudur: Korona virüsü bu ACE2 reseptörüne yapışırken bizden de yardım alır. Yani biz istemeyerek ona yardım ederiz.

Şöyle, Virüsün ACE2’ye bağlandıktan sonra kullandığı bir ‘protein dönüştürücü’ var. Adı FURİN. Virüs ACE2’ye bağlanırken bizde hücrelerimizde olan FURİN isimli bir maddeyi kullanarak kendini hücreye ÇOK SIKI bağlar. Bu Furinleri kullanarak sıkı bağlanma becerisi diğer SARS virüslerinde yoktu!! İnfluenzada falan da yoktu. Bu, çok sofistike bir bağlanma şeklidir. Ebola ve HİV virüsünde bu vardı.

Bu FURİN aracılı bağlanma SARS Cov 2’yi yani koronayı normal SARS tan 1000 kat daha hızlı bulaştırır.

İşte ilk sorumuzun cevabı Koronanın ACE2’ye bağlanırken bizden aldığı FURİN yardımıdır. İstemeyerek ona bu yardımı sağlarız.

Peki bu furinler herkeste aynı miktarda mıdır?

Şimdi ikinci sorumuz cevaplayabiliriz.

Korona virüsü sadece ‘düşük bağışıklığı ‘ olanı mı seçer?

Hayır sadece düşük bağışıklığı olanı değil, bulaşırken en çok ACE2 si ve en çok Furini olanı seçer.

Peki; Furinler neden artar? Eğer vücutta dolaşan kanda veya dokularda hipoksi yani oksijen azlığı durumu varsa Furinlerin sayısı artar. Hipoksi sonucunda HİF1alfa isimli ‘ hipoksi ile indüklenen faktör’ denen bir madde artar. HIF1alfa vücuttaki az oksijen durumunda ortaya çıkan bir moleküldür. Yaptığı başka işler de olmakla beraber HİF1 alfa Furin sayısını arttırır.

Demek ki; doku veya kanda oksijen azalması durumu olan insanlara bulaşması daha kolaydır. Sigara içenler ve büyük şehrin kirli havasını soluyanlar bu yüzden ilk etapta hastalığın çok görüldüğü kişilerdir.

Ancak hipoksi durumu sadece bu iki hemen akla gelen sebeple açıklanamaz. Devamı bir sonraki sorunun cevabındadır.

Hastaların , hastalanmadan önceki doku oksijenle durumu hastalığın seyrinde etkili midir?

Cevabımız evet.

İlk akla gelen oksijen azlığı durumları sigara ve kirli hava olabilir. Ama dahası bireysel başka faktörlerle gelir.

Doku veya kanda oksijen nasıl az olur?

Nefes ile ilgili sorunlar:

  • uyku apnesi
  • astım
  • koah
  • sinüslerin doluluğu
  • deviasyon
  • diş sıkma
  • panik atak
  • anksiyete
  • havasız ortam

Metabolik durumlar:

  • böbrek hastalıkları
  • tansiyon sorunu
  • kalp hastalıkları
  • diabet
  • kronik inflamasyonla giden hastalıklar
  • ağır anemiler
  • bazı kan hastalıkları

-Yaş : Yaş ilerledikçe vücuttaki oksijenleme giderek azalır.

Oksijenlenmenin sadece nefes ve akciğerle ilgili olmadığını başka etkenlerinde bu durumu değiştirdiğini yukarda sıraladık. Bunlarda sadece beslenmeye bağlı değiştirebileceğimiz konulardan diyabeti ve pre-diyabeti ele alalım ve diğer sorumuzu bu minvalde soralım:

Oksijenlenme sadece nefes ile ilgilidir? Yediklerinle oksijenin bir alakası var mıdır?

Evet yediklerimiz ile doku Oksijenizasyon’unun birebir alakası vardır.

Bu konu uzun uzun ele alınabilecek iken ben en çarpıcı ve basit anlaşılır örneklem ile konuyu devam ettireceğim.

Konumuz diyabet- pre-diyabet ve obezite konusun oksijenlenmeye olumsuz etkisidir.

Obezitede teknik biyokimyasal detaylara hiç girmesem de basitçe , kilonun hacimsel olarak akciğere baskı yapıp derin nefes almamızı azaltacağını kavramak kolaydır.

Diabet konularına gelirsek , sadece üç aylık şeker ortalamasını anlatan HBA1c testinden olaya bakarsak bile durumu kavrarız.

Hemoglobin A1c , kandaki eritrositlerin içindeki hemoglobinden bahis ederler.

Hemoglobin, kanın oksijen taşıyan kısmı olan ‘hem ‘ grubunu içerir.

Hem , vücutta oksijeni taşıyan en temel maddedir.

HbA1c testi, 3 aylık şeker ortalamasının vücuttaki zararının izdüşümü ölçülür. Yüksek şeker, kanda dolaşırken gider bu hem-oglobulini şekerlendirir. HBA1c testi ‘şekerlenmiş hem-oglobin demektir.

Hemoglobin şekerlenirse ne olur: Şekerlenmiş hemoglobinin oksijen taşıma kapasitesi düşer.

Yani yüksek HBA1c ile giden diabet durumunda bu kişiler kronik hipoksi yani kronik oksijensizlik halindedirler. Dolayısı ile bu kişilerde HIF in arttığını , onun Furini arttırdığını, onun da Koronanın ACE2 ye bağlanma kapasitesini arttırdığını anlayabiliriz. Bu durumu anladıysak diyabet olsak da olmasak da kan şekerinin yüksek olmamasının bizi koruyacağını anlıyoruz.

Peki ne yapalım da azaltalım. Son sorumuz kısaca özetler:

Bu yazının altını çizdiği yeni durumlar için ne gibi çözüm önerilerim olabilir?

Yıllarca yazdığım ve söylediğim gibi, kötü bir gıda yiyeceğine aç kal daha iyi.

  • Akşam 17 civarında akşam yemeğini ye, geçe bırakma.
  • Basit karbonhidratları, basit şekerlileri yeme.
  • Sebze ağırlıklı beslen.
  • Meyveyi gündüz ye.
  • Lokmalarını hızlı yutma, çok çiğne.
  • İşlenmiş etleri yeme, proteini azalt.
  • Ama iyi yağları arttır.
  • Baharatları unutma.

Elbette çok ayrıntı yazabilirdim. ama zaten YAZDIM! ‘Tokuz ama açız’ kitabım bu konuda anlaması en kolay kitabımdır. Daha ileri bilgi için diğer kitaplarıma da bakılabilir.

Bu yazının amacı ne yiyeceğiniz değildir, bu lütfen sizin sorumluluğunuzda olsun.

Bu yazının amacı Furin aracığı virus bağlanma kapasitesinin hipoksi ile alakalı olduğunun altını çizmektir.

Diğer bir yazım;

Demir ve vitamin C

ile ilgili olanı okuduğunuzda da virüsün yine Hemoglobindeki deki ‘HEM’ grubuna saldırdığını okuyacaksınız. Korona virüsü, Hem’in beta zincirine saldırır.

görülüyor ki Korona virüsü çok akıllı. Şaka tabi. Virüsleri canlı bile saymıyoruz. Ama Korona görüldüğü üzere Hemoglobine saldırıp bizim kandaki oksijenimizi azaltıyor ki Furinler artsın, o da hücreye daha sıkı bağlansın.

Covid19 hastalığınadaki oksijensizlik sorunu konusunda durum öyle bir noktaya geldi ki hekimler şu soruyu soruyorlar:

‘Bu covid19 gercekten bir akciğer hastalığı mıdır, yoksa tıpkı ‘yüksek irtifa hastalığında’ olduğu gibi bir oksijenlenme hastalığı mıdır? Tedavimize yüksek irtifa hastalığı tedavisini de eklesek mi?’

Bunlar medikal dünyada yeni sorulardır. Yeni çözümler de gelecektir.

Ben hipoksi için 3 öneriye sahibim.

Vitamin C uygulanması ( yapılıyor)

Nitrik oksit solutulması ( deneniyor)

IV Methylen blue uygulaması ( gündemde hiç yok)

Bu yazımızda her seviyede bilgi ve yeni bakış açısı isteyen herkese ulaşabildiğimi umarım.

Sevgi ve saygılarımla.