KENTLERİMİZ DOSYASI /// Necati Kartal /// Deli Ayten : Bursa ne zaman metropol kent oldu ?


Necati Kartal /// Deli Ayten : Bursa ne zaman metropol kent oldu ?

26.01.2021, 08:56

Metropol kelimesi, Yunanca meter (ana) ve polis (şehir) kelimelerinin birleşiminden oluşan meterpolis kelimesinin kısaltılması ile oluşmuştur ve anakent anlamına gelir.

İç içe geçmiş büyük kentlerden ve banliyölerden oluşan, çevreye ve ülkeye göre kültür ve ekonomi yönünden en gelişmiş olan merkez şehir demektir.

Taa 2001 yılının Temmuz’unda Kültürpark’ta Osmangazi Belediye Başkanı Hilmi Şensoy ile "Salı Pazarı" söyleşisini yaptığımız zaman Bursa Hakimiyet’te yazmıştım bu yazıyı.

Başkan, hizmetlerini aktarırken önemli bir projesinden, Deli Ayten’in mezarını yaptırmaktan bahsetmişti.

Yani esas ismiyle Ayten Şenışık’ın mezarını.

Bursa, Deli Ayten olarak tanırdı kendisini. 1935 yılında fakir bir Roman ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelmiş, 3 yaşında menenjit geçirmişti. Hastalık, tedavisizlikten dolayı gittikçe artan bir biçimde beyninde hasarlar yaratmaya başlamış, çocukluğu bir garip geçmişti. 13-14 yaşına gelince kendi gibi garip bir alkolik Cümbüş Hasan’a sevdalanmıştı.

Ailesi "bu kız zaten garip, bir de kendinden garip bir alkoliğe varırsa nice olur hali" deyip, "hayır" demişlerdi bu evliliğe. Bu karar sonrası İyice dellenmiş, kontrol edilemez hale gelmişti.

Herkes "sevdadandır, kara sevda çekiyor; vermesseniz iyice gider bu kız", diye yüklenince, zorunluluktan "evet" dedi ailesi.

***

Telli duvaklı, dillere destan bir düğünle verdiler Ayten’i.

Evlendi evlenmesine de, bizim kızın derdi koca değil, kafaydı aslında. Dellenmesi devam etti bizimkinin. Tabii Cümbüş’ün de alkolikliği…

Cümbüş Hasan bir yandan yoksulluk, berduşluk, alkol bağımlılığı, diğer yandan Deli Ayten, derken meyhaneden çıkmaz oldu, zor dayandı 1.5 yıl…

Bir sabah aldı başını gitti.

Gitti gitmesine de, kısa bir süre sonra meyhane masalarında öldü.

Haber tez geldi bizim kıza, "senin Hasan rahmetli oldu" diye.

Ayten bir kez daha yıkıldı. Artık, avarelik düştü bizim deliye.

O, Bursa markası olmuştu

Şenışık soyadı iyice unutuldu. Bir marka yarattı Bursa için, "Deli Ayten" diye.

Renk renk çantalar asar omuzuna, yemeniler, -kap kacak da dahil bunlara. Kapalı Çarşı ve Uzun Çarşı esas mekanı olmuştu. Ramazan aylarında gündüz gece demeden davuluyla dolaşır dururdu Bursa sokaklarında.

Zararsızdır, kendi halindedir.

Ama rahat durmazdı çarşı esnafı, kızdırır dururdu Deli Ayten’i.

Tabii saldırganlaşırdı o durumda. Zaten bu halini görmek için yapardı bunu, bir kısım esnaf takımı.

Derken 12 Mart 1992 günü Kızyakup mahallesindeki garip kulubesinde ölü bulundu. Ahmet Dai Camii’nde kılınan cenaze namazından sonra Pınarbaşına defnedilir Deli Ayten.

Ve Osmangazi Belediye Başkanı Hilmi Şensoy, Ağustos 2001’de granit kaplattı mezarını, bir de davullu bir resmini koydu mezar taşına.

Yıllar sonra 2009 yılında ise Başkan Recep Altepe tarafından heykeli yapıldı ve Kamberlere kondu. Yani dönmüş oldu doğduğu mahalleye.

Metropolün Delisi Olur mu?

Peki nereden çıktı bu Deli Ayten ve metropol Bursa ile ne ilgisi var diyebilirsiniz.

Evet var !

Var çünkü, Deli Ayten sadece boynuna astığı davullarla, yemenileriyle, öperim demesiyle, makas almasıyla, herkesten para istemesiyle, yarattığı renkli bir kişilik değildi. Deli Ayten, Bursa için; kentleşme, festival gibi önemli bir sosyolojik durumu tanımlamaktaydı.

Çünkü kentin ortak şahsiyetiydi, herkesin tanıdığı bir kişilikti ve Bursa’nın markalarından biriydi. Metropolleşmenin kriterleri içerisinde, kentin nüfus artışı, çok merkezlilik ve yabancılaşma vardı.

Öleli 18 yıl oldu. Daha nice ölen deli ve akıllılar gibi…

Öldü ölmesine de, bu sanki normal bir ölüm değildi. Biz de bir eksiklik yarattı. Sanki Deli Ayten’in gidişiyle Bursa’da deli kalmadı!.. Ya da bize öyle geldi.

Oysa ne deli bitmişti, ne de bitecekti!.. Ama varolanları kim tanıyordu?

Komşusu mu, mahallelisi mi?

Artık hepimizin ortak tanıdığı bir deli kalmadı. Çünkü, metropollerin delisi olamazdı! Metropoller kalabalık demekti, yabancılaşma demekti, çok merkezli hale gelmek demekti. Metrolollerde yerel kişilikler değil, kurumlar vardır herkesin bildiği.

Demek ki, Bursa’nın metropolleşmesi, çok merkezli olması, yabancılaşması Deli Ayten’in ölümünden sonra oldu.

Demek ki, O’nun yaşadığı zamanda Bursa, geleneksel bir Anadolu kentiydi.

***

Evet Bursa’nın metropol olmasındaki krıterlerinden birini de ben böyle yorumladım. Bilmem katılır mısınız?

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s