PSİKOLOJİ DOSYASI : Bipolar Bozuklukta Hayatı Kontrol Altına Alma (*) ve Bipolar Bozukluk Hastası Ol an Birini Desteklemek (*)


Bipolar Bozuklukta Hayatı Kontrol Altına Alma (*)

İlhan Vardar tarafından 19 Kasım 2020 tarihinde yayınlandı

‘ Geleceğin en güzel tarafı, bir gün gelmesidir.’

Abraham Lincoln (Amerikalı politikacı . 1809-1865)

Hastalığınız iyileşmeye başladığında siz de hayatınızı yeniden kontrol altına almak isteyeceksiniz.

Bu kontrol sizi özgürleştireceğinden ve durumunuzu korumak için kuytu bir köşeye çekilmenizi sağlayacağından iyileşme sürecinizin önemli bir parçasıdır.

Bipolar bozukluk hayatın her noktasına nüfuz ettiği için önünüzde almanız gereken bazı zor kararlar olabilir.

Örneğin: Aile yaşamı – Çocuklarıma ne söylemeliyim? – bu herkes için zor bir karardır. Ancak bipolar bozukluğun hiç kimsenin, hakkında konuşmadığı bir sır haline gelmemesi önemlidir.

Çocuklar doğal olarak bazı cevaplar isterler ve almadıkları zaman kendi cevaplarını kendileri bulurlar.

Kimse çocuklarınızı sizden daha iyi tanıyamaz. Bu nedenle onlara neyi ne zaman söyleyeceğinize karar vermelisiniz. Destek grubundan birileri ile konuşmak bu konuda size yardımcı olabilir.

Aile planlaması – Bipolar bozuklukta kullanılan bazı ilaçlar hamile kadınlarda kullanılmamalıdır.

Bu nedenle eğer gebe kalmayı planlıyorsanız, bunu doktorunuzla konuşmalısınız.

Çocuk planlamadan önce eşinizle gözden geçirmeniz gereken bazı önemli konular bulunmaktadır: çocuğun taşıyabileceği bazı genetik riskler; çocukla nasıl başa çıkacağınız; hastalığın gebelik esnasında ya da doğumdan sonra tekrarlama riski gibi.

Bunlar hiç de kolay sorular değildir. Ama doktorunuzdan edineceğiniz bilgilerle siz ve eşiniz için bu soruları cevaplamak daha da kolaylaşmış olur.

İş yaşamı – Bipolar bozukluğu olan birçok kişi normal bir şekilde çalışmaya devam etmektedir. Diğerleri iş hayatlarını kendi koşullarına daha uygun bir hale getirmeye çalışırlar.

Daha az stresli bir pozisyonda çalışmak, çalışma saatlerini azaltmak, gece çalışmamak ya da yapılacak işi paylaştırmak gibi seçenekler olabilir.

Bazı işverenler bu gibi düzenlemeleri daha anlayışla karşılayabilmektedirler.

Bununla birlikte; bir çalışan olarak ulusal ve uluslararası yasalar önünde işyerindeki ayrımcılığa karşı koruma altındasınız.

Eğer bu haklardan yararlanmak isterseniz; işyerinizdeki insan kaynakları bölümü, meslek birliğiniz, insan hakları örgütleri, destek grupları gibi size yardım ve kılavuzluk edebilecek birçok kaynak bulunmaktadır.

Parasal planlama ve hukuki konular – Durumunuz çalışma yetinizi sınırlıyorsa, yardım almaya hak kazanabilirsiniz.

Bazen manik dönemdeyken yaptığınız anormal davranışların-gücünüzün yetmeyeceği miktarlarda para harcamak gibi- yasal sonuçları olabilir.

Çıkarlarınız ve yasal haklarınız ile ilgili bilgiyi sağlık ekibinizden, örgütlerden ve destek gruplarından edinebilirsiniz.

İleriye yönelik planlar – Kriz anında bile hayatınızı kontrol altında tutabilmeniz için, önceden herhangi bir kriz durumunda uygulanmasını istediğiniz yazılı bir plan oluşturmalısınız.

Örneğin; eğer manik dönemlerinizde pahalı alışverişler yapmaya meyilli olduğunuzu biliyorsanız, bir aile üyenize banka kartlarınıza el koyabilmesi için yetki verebilirsiniz.

Almak ve ya sakınmak isteyeceğiniz tedaviler olabilir.

Ya da hastaneye kaldırılırsanız haber verilmesini istediğiniz kişiler olabilir. Bu “ileriye yönelik planlar” ı bir karta kaydedebilirsiniz.

Ya da bunları söylerken videonuzu çekebilirsiniz. Böylece bu yönergeleri kendiniz verdiğinizden emin olursunuz.

İlhan Vardar

(*) Bipolar bozuklukla yaşamayı öğrenmek (Yardımcı Rehber) – Bristol-Myers Squibb Company işbirliği ile Otsuka Pharmaceutical Europe, Ltd. Tarafından yayınlanmıştır.

Bipolar Bozukluk Hastası Olan Birini Desteklemek (*)

‘ Acının fazlası güldürür, neşenin fazlası ağlatır.’

William Blake (İngiliz şair ve sanatçı. 1757-1827)

“Neden bunlar bizim başımıza gelmek zorundaydı?” sorusu, zaman zaman yakınları bipolar bozukluktan etkilenmiş birçok insan tarafından haklı olarak sorulan bir sorudur.

Bipolar bozukluk hasta kimseler için kişisel bir trajedi değildir.

Yakınlarındaki herkes için de oldukça rahatsız edici bir durumdur. Ebeveynler, çocuklar, eşler ve arkadaşların tümü kendilerini hazırlıklı olmadıkları bir durumun ortasında bulabilirler.

Hasta yakınları zaman zaman zorluklar yaşasalar da, hastaların yaşamlarını yeniden düzenlemelerine destek olur, en kötü zamanlarında onlara yardım ederler. Ayrıca önemli bir nokta da ailede bipolar bozukluk hastası birisinin olması aile hayatının güzelliklerini yaşayamayacağınız anlamına gelmez.

Aşağıda günlük yaşamınızdan mahrum kalmadan yakınlarınıza hastalıkları sırasında yardımcı olmak için yapabileceğiniz birkaç şey belirtilmiştir:

– Bipolar bozukluk hakkında öğrenebileceğiniz kadar çok şey öğrenin—ne kadar öğrenirseniz kendinizi o kadar daha az çaresiz hissedersiniz

– Bölgenizdeki yerel destek gruplarını ve kuruluşlarını araştırın.

– Deneyimlerinizi paylaşmak ve karşılıklı destek sağlamak için bakım verenler grubuna ya da aile ağlarına katılın.

– İnternet üzerindeki destek gruplarını ve aile üyeleri forumlarını araştırın.

– Birçoklarının sizinkine benzer hikayeleri ve deneyimleri bulunmaktadır.

– Davranış sorunları olduğu dönemlerde bile yakınınızla iletişim yollarını açık tutun. Bu durumun her zaman değerini bilmeyebilirler ama emin olun bir gün anlayacaklardır.

– Yinelemenin uyarıcı belirtileri hakkında bilgi edinin.

– Yakınınızla birlikte kriz zamanlarında uygulanmak üzere bir “gelecek planı” oluşturun ki her ikiniz de böyle zamanlarda ne yapılması gerektiğini bilin.

– Yakınınızın takvimlerle, günlüklerle ve diğer yardımcı araçlarla hayatını düzenlemesine yardımcı olun.

– Yakınınızın tedavisini aksatıp aksatmadığını nazik bir şekilde kontrol edin. Aksatıyorsa neden aksattığını anlamaya çalışın.

– İntiharın uyarıcı bulgularını öğrenin. Yakınınızın böyle bir tehlike içinde olduğunu hissederseniz acilen sağlık ekibiyle iletişime geçin.

– Sorumluluğu gereğinden fazla yüklenmeyin

– Yakınınız mümkün olduğunca bağımsız yaşaması konusunda cesaretlendirilmelidir.

– Sorumluluğun altında kalmayın- kendinizin de bir hayatı olduğunu unutmayın. Ayrıca diğer aile bireylerini de ihmal etmeyin. Onların da sizin ilgi ve sevginize ihtiyaçları vardır. Sorulabilecek sorular Birçok aile üyesi ve bakım verenler sevdiklerinin tedavisini yürüten ruh sağlığı ekibi ile yakın temas içindedir. Bu ekip bilgi ve tavsiye almak için iyi bir kaynaktır.

Burada onlara sorabileceğiniz bazı sorular bulunmaktadır:

– Bipolar bozukluk hakkında daha fazla bilgiye nereden ulaşabiliriz?

– Yardım etmek için neler yapabiliriz?

– Yakınımızın tedavisi hakkında bilgi verir misiniz?

– Nereden aile terapisi alabiliriz?

– Bakım veren destek grubu önerebilir misiniz?

– Parasal konularda desteğe ihtiyacımız olursa buna nasıl ulaşabiliriz?

– Biz tükendik. Geçici hasta bakımını yaptırabileceğimiz birilerini nasıl ayarlayabiliriz?

– Kriz ya da tekrarlama durumunu engellemek için yapabileceğimiz bir şey var mı? – Hastalığın kriz durumuna hazırlık için ne yapabiliriz?

– Kriz veya tekrarlama durumunda ne yapmalıyız?

– Kriz veya tekrarlama durumunda kiminle irtibata geçmeliyiz?

– Yakınımızın tedavisi hakkında sizinle doğrudan irtibata geçebilir miyiz?

Hastaneye zorunlu yatış ve/ve ya tedavi için yapılacaklar

Açıkçası yakınınızın zorla hastaneye yatırılması ile sonuçlanacak bir karar vermek hiç de kolay değildir. Bu hem sizde hem de yakınınızda gerginliğe neden olur ve hatta ilişkinizi bozabilir.

Ancak öyle zamanlar olur ki yakınınız kendi sağlığı ile ilgili önemli kararları alamaz hale gelir.

Durumu, kendisinin ve çevresindekilerin güvenliğini tehlikeye atacak kadar kötüleşebilir.

Bu gibi durumlarda hastanın zorla hastaneye yatırılması uygun olabilir.

Zorunlu yatış/tedavi emri/talebi ile ilgili yasal süreçler için sağlık ekibinizden, kaymakamlıktan ve destek gruplarından bilgi alabilirsiniz.

Zorunlu yatış emri ile alıkonmuş kişilerin hakları Avrupa insan hakları beyannamesinin 5. ve 6. Maddesi tarafından korunmaktadır.

Bu maddeler itiraz hakkı, kanuni temsilciliğe erişme hakkı ve bu alıkonulmanın nedenleriyle ilgili bilgilendirilme hakkını kapsamaktadır.

İntihar etme riskini ele alma

Pek çok bipolar bozukluk hastasının tatmin edici, üretken ve uzun hayatlar yaşıyor olması, bu hastalığın kötü sonuçlara yol açamayacağı anlamına gelmez.

İntihar da bütün bunların en kötüsüdür. İntihar riskini azaltmaya yönelik bakım verenlerin yapabileceği pek çok şey varken, ne yazık ki bazıları engellenememektedir.

Bu yüzden en kötüsü gerçekleştiğinde bile şunu unutmayın: BU SİZİN HATANIZ DEĞİL.

Yakınınızdaki birini kaybetmenin verdiği o derin acıyı yaşarken bir de buna suçluluk duygusunu eklemeyin.

İntihar riskini azaltabilecek tedbirler şunları içerir:

– Sizin ve ailenizin/yakın arkadaşlarınızın intiharın uyarıcı bulgularını bildiğinden emin olun

– Yakınınızın intihar hakkındaki fikirlerini konuşmaktan korkmayın—intihar hakkında konuşmak onu gerçekleştirmesi riskini artırmaz

– Acil durumda kimi arayacağınızı bilin.

– Yakınınızı telefonla yardım isteme konusunda ikna etmeye çalışın

– Çevresini değiştirmeyi önerin—yürüyüşe çıkmak, bir arkadaşı ziyaret etmek ya da en azından başka bir odaya geçmek gibi

– Geleceği planlayın—yakınınızla birlikte bir “yaşama planı” yazın. Bu şunları içerebilir:

o Sağlık ekibinin iletişim numaraları

o Arkadaşların ve ailenin iletişim bilgileri o Tıbbi tanı (eğer birden fazlaysa tanılar)

o Kullanılmakta olan tedaviyle ilgili bilgiler

o Yakınınızın almak istemediği tıbbi tedavi

o Sağlık sigortası bilgileri

o Acil yardım hattının numarası İntiharın uyarıcı bulguları

– Sorumsuz ve tehlikeli davranışlar (artık ölmekten korkmuyormuş gibi)

– Ölme isteğinden bahsetme

– Umutsuz hissetme

– Yardıma muhtaç hissetme

– Kendini ailesi ve arkadaşlarına yük oluyormuş gibi hissetme

– Çok fazla alkol kullanımı ve/veya madde kötüye kullanımı

– Sosyal içe çekilme (yatak odasının kapısının sürekli kapalı olması)

– Ölüm için hazırlık planları yapma (parasal durumları düzenleme, mal varlığını bağışlamak)

– İntihar notu yazmak

İlhan Vardar

(*) Bipolar bozuklukla yaşamayı öğrenmek (Yardımcı Rehber) – Bristol-Myers Squibb Company işbirliği ile Otsuka Pharmaceutical Europe, Ltd. Tarafından yayınlanmıştır.

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s