İNGİLTERE DOSYASI /// İngiltere’de Heykeli Yıkılması İstenen Yeni İsim : Apartheid’ın Mimarlar ından Cecil Rhodes


İngiltere’de Heykeli Yıkılması İstenen Yeni İsim : Apartheid’ın Mimarlarından Cecil Rhodes

George Floyd protestolarının aleviyle İngiltere’deki heykeli yıkılan köle tüccarı Edward Colston’dan sonra sıra bir başka şüpheli ikona geldi. #rhodesmustfall hashtag’ine konu olan kişiyi inceleyelim.

Apartheid: Afrika’nın güneyinde bulunan Güney Afrika Cumhuriyeti ile bu devlete bağlı Güneybatı Afrika’da 1948 – 1994 yılları arasında resmî devlet politikası olarak iktidarda bulunan Ulusal Parti hükûmeti tarafından uygulanan ve bu doğrultuda yasalar çıkartarak ırksal ayrımcılığı savunan sistem.

hatırlanacağı üzere, geçtiğimiz günlerde bristol’deki ırkçılık karşıtı gösterilerde, edward colston’un heykeli sokulmuş ve nehre atılmıştı. bristol’deki bazı okul ve hastanelere de adı verilen edward colston, batı afrika’dan karayiplere gerçekleşen köle ticari esnasında 20.000 kadar kölenin seyahat esnasında ölümünden sorumlu. 1895 yılında dikilen heykelin yıkılması için daha önceleri de girişimler olmuş. bristol’ün jamaika kökenli işçi partili belediye başkanı marvin rees de heykelin bristol için bir utanç olduğunu belirtmiş ve yıkılmasına destek vermiş.

şu an yeni heykelin en büyük adayı ise, 1963 yılında bristol otobüs şirketi boykotunu başlatan paul stephenson. bahsedilen şirketin, siyahi kökenlileri ve asyalıları istihdam etmemesi üzerine başlayan boykota liderlik eden paul stephenson’a 2009 yılında "eşitlik üzerine yaptığı katkılardan ötürü" kraliyet nişanı verilir.

şimdi bu olaylardan sonra ingiltere’de başka bir olay daha gündem oldu: cecil rhodes

cecil rhodes, oxford mezunu bir ingiliz , yani "onun zamanında oxford varmış ki okumuş", daha doğrusu oxford üniversitesi – oriel koleji’nden mezun. rhodes, apartheid rejiminin de mimarlarından biri olarak gözüküyor. bu nedenle 2016 yılında, aralarında oxford mezunlarının da olduğu bir grup öğrenci, üniversitenin içinde yer alan cecil rhodes heykelinin kaldırılmasını ister. bunun için imza toplarlar, kampanya başlatırlar, hatta rhodesmustfall isimli hashtag’lerle sosyal medyadan da seslerini duyururlar, ancak oriel koleji, heykeli kaldırmanın tarihi sileceğini belirtir ve kaldırılmaması gerektiğine hükmeder.

iyi de, kim bu cecil rhodes derseniz

bu adam dünyanın en büyük elmas şirketi olan de beers’ın kurucusu. de beers şu anda 35 ülkede faaliyet göstermekte ve yıllık cirosu 6 milyar sterlin. ingilizleri "ana ırk" olarak gören rhodes’in en büyük hayallerinden biri de, mısır, ingiliz sömürgesiyken, kahire’den cape town’a direkt inen bir demiryolu inşa etmektir. 1890-1896 yılları arasında cape colony’nin (bir nevi şimdiki cape town) başbakanı olarak görev yaptığı esnada, afrikalıların haklarını etkin bir şekilde kısıtlar ve ardından transvaal devlet başkanı paul kruger’a düzenlenen ve başarısız olan darbe girişiminde (jameson raid) etkin rol oynar, bu girişimleri kendi ülkesinde de kredibilitesini oldukça düşürür. bu darbe girişiminin altında, ingilizlerin, transvaal cumhuriyetinin altın madenlerinden nasiplenememesi yatmaktadır.

jameson baskınında başarısız olan ingilizler, rhodes’in finansörlüğünde 1899 yılında, transvaal ülkesine tekrar savaş açarlar. tarihe 2. boer savaşı olarak geçecek ve üç yıl sürecek bu savaşta, 6000’den fazla transvaal askeri olurken, 26.000’den fazla çocuk ve kadın toplama kamplarında hayatını kaybeder. paul kruger, avrupa ülkelerinden destek almak için bu kıtaya gider, ancak hiçbir ülke destek vermez, vermediği gibi bir de tarafsız kalırlar. savaş sonunda, transvaal kolonisi dağılır, ülke birleşik krallığa bağlanır ve altın madenleri ingilizlerin denetimine geçer. bu savaşın ingiliz devletine maliyeti ise, bugünün ederiyle, 26 milyar sterlin olur.

en nihayetinde rhodes 1902 yılında hayatını kaybeder. tarihe, ölümünden 46 yıl sonra "resmileşecek" olan apartheid sürecinin temellerini atması ve ingiliz ırkçılığını güney afrika’ya taşımasıyla geçer. bugün, bill clinton’ın da sayesinde okuduğu meşhur "rhodes bursu"nun fikir babası ve finansörüdür.

Mevzubahis heykel.

rhodes, ingiltere’nin önemli ve ikonik figürlerinden biridir

bu nedenle, ada’nın "rhodes’un heykelleri de yıkılmalı mı" tartışmasının gündemde olması normal. tıpkı geçen günlerde iskoç orijinli köle tüccarı, robert milligan’ın heykellerinin de sökülmeye başlanması gibi.

ingiltere’nin bu tartışmalara veya aksiyonlara abd’den daha yavaş gelmesinin bir sebebi de, örneklerini verdiğimiz ırkçılığın çoğunun ülke dışında gerçekleşmesidir.

ingiltere ile birlikte, avrupa da sömürgeci geçmişiyle yüzleşiyor (en azından yüzleşmeye çalışıyor) açıkçası, "artık, hiçbir şey eskisi gibi olmayacak" denildiğinde, anti-ırkçılık hareketinin, covid’e oranla daha baskın geleceğini düşünüyorum, stalin’in (veya ona atfedilen) "bir insanın ölümü trajedidir, milyonların ise istatistik" sözünü daha önce de birkaç yerde yazmıştım. tarihe baktığımızda birçok kitlesel eylemin, çok küçük kıvılcımlardan başladığını görürüz zaten.

elbette, iki heykel yıkmayla veya yürüyüşle hiç kimse geçmişinden arınmaz

açıkçası 15. ve 16. yüzyıllardan itibaren, ispanya ve özellikle portekiz’in kolonizasyon çalışmalarının (özellikle de güney amerika’da) ingiltere’ye göre çok daha kanlı ve direkt tarihi yok etmek üzere olduğunu da unutmamak gerek. zaten, osmanlı’nın da tüm tarih boyunca en büyük emellerinden biri ispanyolları deniz savaşlarında yenmekti. hatta bunun için, düşmanı düşmanı dostumdur ilkesini benimsemiş ve 3.murat, 1. elizabeth’e yardım bile etmiştir. velhasıl, güney amerika’daki sömürgeleşme ve kolonizasyonun direkt olarak, yağma ve kültürü tahrip etme üzerine kurulduğunu söylemek yanlış olmaz.

bugün, twitter’da güzel bir şey okudum; "geleceğin tarihçilerine şöyle sorulacak; 2020 yılının hangi kısmında uzmansınız?"

bakarsınız üçüncü çeyrekte gündem, üniversal basic income olur, kim bilir?

y’akşamlar.

İngiltere’deki George Floyd Protestolarında Heykeli Devrilen Edward Colston Kimdir ???

ABD’li siyahi George Floyd’un öldürülmesiyle başlayan ve diğer ülkelere sıçrayan protestolardan İngiltere de nasibini aldı. Bristol kentindeki gösterilerde 17. yüzyılda yaşamış olan Edward Colston’ın heykeli yıkılıp nehre atıldı. Peki bu adam zamanında ne yaptı da böyle bir eyleme maruz kaldı?

Açıklamanın kısa versiyonu şu şekilde

edward colston 17. yy’da ingiltere’nin önemli köle tüccarlarındandı. royal african company şirketiyle tahminen 85 bin afrikalıyı sattı. bristol’de 1895’te dikilen heykeli bugün black lives matter protestolarında yıkılarak nehre atıldı.

colston, köle ticaretinden kazandığı paranın bir kısmıyla “hayır işleri” yapmış (kiliseye bağış, vs). heykel bu yüzden dikilmiş. heykelin kaldırılması için daha önce talepte bulunulmuş, imza toplanmış ancak sonuç alınamamış.

sifonofor

Bu da detaylı ve uzun versiyon

edward colston (2 kasım 1636 – 11 ekim 1721): ingiliz tüccar, köle tüccarı, parlamento üyesi ve hayırsever. bristol’de 1340’lı yıllardan beri şehirde yaşayan bir tüccar ailesinde doğdu, başta ispanya, portekiz ve diğer avrupa limanlarında olmak üzere şarap, meyve ve kumaş ticareti yapan bir tüccardı. 1680’de köle ticaretine yoğun bir şekilde dahil olmuş ve 1680’de ingiliz kölelerinde ticaretin tekeli olan kraliyet afrika şirketi’ne üye olmuştur. sonraları şirkette epey yükselmiştir de. servetinin ne kadarının köle ticaretinden kaynaklandığı kesin olarak bilinmese de, büyük bölümünün oradan geldiğine şüphe yok.

colston servetini bristol, londra ve diğer yerlerdeki okulları, hastaneleri, sadakaları ve kiliseleri desteklemek için kullandı. ismi çeşitli bristol simge yapıları, sokakları ve okullarıyla anılıyor. kurduğu vakıflar hala faaliyete devam ediyor.

colston, mercers company’de sekiz yıl boyunca çalıştı. 1672’de londra’dan mal gönderiyordu. ispanya, portekiz, italya ve afrika ile kazançlı bir iş, kumaş, yağ, şarap, şeri ve meyve ticareti yaptı.

Heykel Bristol’de uzun süredir duruyordu.

detaylara girecek olursak:

1680’de colston ingiltere’nin tekeli olan, afrika’nın batı kıyısı boyunca 1662’den beri altın, gümüş, fildişi ve köle ticareti yapan kraliyet afrika şirketi’ne katıldı. colston hızla şirket yönetim kuruluna yükseldi ve 1689’dan 1690’a kadar şirketin en üst düzey yöneticisi oldu; şirket ile ilişkisi de 1692’de sona erdi. bu şirket, kral charles ii ve kardeşi, city of london tüccarları ile birlikte şirketin valisi olan york dükü (daha sonra kral james ii) tarafından kurulmuştu ve john locke da dahil olmak üzere birçok önemli yatırımcısı vardı. (john locke: ingiliz filozof ve doktor, aydınlanma düşünürlerinin en etkili olanlarından biri olarak kabul edilen ve yaygın olarak "liberalizmin babası" olarak bilinen (daha sonra köle ticareti konusundaki tutumunu değiştirmesine rağmen) kişiydi örneğin.))

colston’un kraliyet afrika şirketi’ne (1680-1692) katılımı sırasında, şirketin batı afrika’da köle olarak ticareti yapılan ve 19.000’i karayip’e seyahatlerinde ölen 84.000 civarında afrikalı erkek, kadın ve çocuk taşıdığı tahmin edilmektedir. gemilerin çoğundaki koşullar, ve uzun süren yolculuklar gemi mürettebatının ölüm oranlarını, bazen köleler arasındaki ölüm oranlarından daha fazla etkiledi. köleler, tütünlerinde ucuz işgücü için yetiştiricilere satıldı. iklim batı afrika’daki anavatanlarının iklimine benzediğinden, şeker tarlaları afrikalılar için giderek daha uygun hale gelecekti. köleleştirilmiş afrikalıların bakımı, britanyalı hizmetkârlara veya ücretli emekçilere göre çok daha ucuzdu.

colston’un ebeveynleri bristol’e yerleşmişti ve 1682’de bristol corporation’a kredi verdiler, ertesi yıl tüccar venturers derneği’nin bir üyesi oldu. 1684 yılında kardeşinin ticaretini small street’te miras aldı ve st peter kilisesi’nden köleler tarafından üretilen şekeri naklederek st peter kilisesi şeker rafinerisine ortak oldu. ancak colston, hiçbir zaman yetişkin olarak bristol’da yaşamadı, londra işini 1708 yılında emekli olana kadar surrey’deki mortlake’den devam ettiriyordu.

köle ticaretine ve köle tarafından üretilen şekere dahil olmasından doğan servetinin oranı bilinmemektedir ve daha fazla kanıt ortaya çıkarılmadıkça bu sadece varsayım konusu olabilir. bu gelirin yanı sıra, yukarıda belirtilen normal mallardaki ticaretinden, kredi verme ve diğer finansal işlemlerden de para kazandı muhtemelen.

not: metni wikipedia ingilizce sayfasından alıp, anlatım bozukluklarını ve imlalarını gidererek türkçeye çevirdim.

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s