TARİH : Mısır Tarihinde Mehmed Ali Paşa Dönemi


Mısır Tarihinde Mehmed Ali Paşa Dönemi

Kavalalı, 1801 yılında Mısır’ın Fransız egemenliğinden kurtarılmasından sonra 1812-1818 yılları arasında Vehhabi hareketi ile mücadele etmiş ve kısa sürede Mısır topraklarında iktidarını sağlamlaştırdı

Dünya Bülteni / Tarih Dosyası – Hamza Ahıskalı

30 senelik Hüsnü Mübarek rejiminin sonlandırıldığı Mısır toprakları birçok iktidarı ve medeniyeti bünyesinde barındırmıştır. Nil Nehri’nin getirmiş olduğu doğal zenginlik beraberinde bu topraklarda derin geçmişe sahip kültürlerin ve Mısır medeniyetinin oluşmasına zemin hazırlamıştır.

Mısır topraklarının iktisadî açıdan verimli olması geçmişten günümüze dünya güçlerinin bu topraklar üzerindeki çıkar hesaplarını da arttırmıştır. Farklı siyasî ve askerî güçler tarafından ele geçirilen Mısır toprakları, Firavunlar, daha sonra Bizans(395-638), Fatimî(969-1171), Eyyubî(1171-1250), Memlûk(1250-1517), Osmanlı(1517-1914), Fransız(1798-1802) ve son olarak da İngiliz hakimiyetine(1882-1922) girmiştir.

Kavalalı Mehmed Ali Paşa iktidarı altında uzun süre yönetilen Mısır toprakları, Osmanlı yönetimi altına 1517 yılında Yavuz Sultan Selim’in(1512-1520) Mısır’ı ele geçirmesi ile girmiştir. Osmanlı yönetimi altında uzun süre yönetilen bu topraklar Napoléon’un(1769-1821) 2 Temmuz 1798 işgaline kadar tek bir yönetim altında siyasi bütünlüğünü sürdürmüştür.

KAVALALI, MISIR NAPOLÉON’UN İŞGALİNDEN KURTARMAK İÇİN GEKMİŞTİR

Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Osmanlı Devleti tarafından Napoléon’un Mısır’ı işgal etmesine karşı gönderilen Osmanlı ordusu içinde Arnavut alayının ikinci kumandanı olarak görevliydi. Kendisi Yunanistan’ın Kavala kasabasının Kondova köyünde doğmuştur.

Kavalalı, 1801 yılında Mısır’ın Fransız egemenliğinden kurtarılmasından sonra 1812-1818 yılları arasında Vehhabi hareketi ile mücadele etmiş ve kısa sürede Mısır topraklarında iktidarını sağlamlaştırdı.

Mısır topraklarında Memluk egemenliğine son veren Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Mısır’daki hakimiyetini sağlayıp iktidarını güçlendirdikten sonra Mısır ulemasının teklifi ile 1805 yılında Mısır valisi olarak yönetimi devralmıştır.

Babıâli tarafından iç işlerinde bağımsız bir yapıya da sahip olan Kavalalı Mehmed Ali Paşa Mısır’ın altyapısını geliştirmeye ve halkın günlük ihtiyaçlarını karşılamak üzere altyapı sistemlerini geliştirmiştir. Bu amaçla sulama ile ilgili kurumlar oluşturuldu. Altyapı ile birlikte ülke ithalatına da önem veren Kavalalı; ithalatı devlet tekeline alarak sanayiyi geliştirmek için çeşitli alanlarda fabrikalar kurdu.

Enver Ziya Karal’a göre okur yazar olmayan Kavalalı; çalışkan, cesur, becerikli kişiliği ile kendini göstermiştir. Kavalalı Mehmed Ali Paşa, ülke altyapısını ve sanayi sektörünü geliştirirken; bu ilerlemede insan beynine ve gücüne ihtiyaç duyulacağının da farkındaydı. Bu maksatla özellikle batı ülkelerine çok sayıda öğrenci gönderildi. Böylece Mısır’ın gelişen sanayisine yetişmiş insan güç de sağlanmış oldu. Öğrenciler özellikle İtalya, Fransa ve Avusturya gibi batı ülkelerine gruplar halinde Mısır yönetimi tarafından gönderildi.

BATILI OKULLAR ELİT SINIFIN OLUŞMASINA VESİLE OLDU

Mısır’da batı dilleriyle öğrenim yapan okullar açtıran Kavalalı; Fransızca, İtalyanca kaynaklı eserlerin Türkçe ve Arapça’ya çevrilmesine de destek verdi. Ayrıca ülkede Fransız, Amerikan, İtalyan, Yunan ve Alman okullarının kurulmasına izin verildi. Ancak eğitim alanında atılan adımlar, Batı eğitimiyle öğrenim görmüş elit sınıfın hem topluma, hem de ulemaya yabancılaşmasının önünü açtı.

İLK ARAPÇA GAZETE KAVALALI DÖNEMİNDE YAYINLANDI

İlk Arapça gazete Mehmed Ali Paşa döneminde yayınlanmıştır. 1821 yılında yayınlanan Jurnâlü’l-Hidiv Gazetesi dünyada yayınlanan ilk gazete olma özelliğini de taşımaktadır. Bu gazeteyi 1827 Arapça-Türkçe basılan Veqâi’ul-Mısriyye Gazetesi takip etti.

Kaynak:

Kölemenler/Memlûk sosyal ve ekonomik statüleri için bkz: Osmanlı İmparatorluğu Ekonomik ve Sosyal Tarihi, Ed: Halil İnalcık, Eren Yayınları, İstanbul, 2004, C:II,

Bedri Gencer, İslam’da Modernleşme (1839-1939), Lotus Yayınları, İstanbul, 2008

Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi Islahat Fermanı Devri (1856 1861), TTK, C:VI

İLGİLİ DOKUMANI BURADAN İNDİREBİLİRSİNİZ.

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s